تحلیل وجود رابط و وجود محمولی در قضایای فلسفی

اعیان ثابته عبارت از حدود وجودیۀ اعیان خارجی اشیاء

مرحوم محقق دوانی در قضایای هلیات مرکبه درصورتی وجود محمول را محقق فرض می‌کنند که این محمول حمل بر موضوع بشود؛ هذا أبیضٌ. وقتی که قرطاس هست، درصورتی‌که ذات فی نفسه و لنفسه موجود باشد أبیض حمل بر این خواهد شد اما اگر ذات فی نفسه و لنفسه نباشد دیگر أبیض حمل بر این نخواهد شد و عدم بر او صدق می‌کند و حکم می‌کند. از این باب ایشان به ماهیات خارجیه منتقل شده‌اند و به بیان دیگر آمده‌اند مسئلۀ اعیان ثابته را مطرح کرده‌اند که اعیان ثابته در خارج بر موضوعات خودشان و وجودات خاصۀ خودشان حمل می‌شوند. این اعیان ثابته که عبارت از حدود وجودی اعیان خارجی در علم باری است در صقع علمی پروردگار وجود علمی دارند اما این اعیان ثابته در مقام خارج و در وجود خارجی بدون توجه به آن وجود خاص، معدوم هستند.

بنابراین اعیان ثابته عبارت از حدود وجودیۀ اعیان خارجی اشیاء هستند. در اینجا به این جهت معدوم هستند که آن عین ثابت عبارت از حدود وجودی اشیاء خارجی است. حدود وجود اشیاء خارجی در صورتی در خارج محقق هست که بر وجود حمل بشود. اگر شما آن وجود خاص را از او سلب کنید دیگر ماهیت بدون وجود معدوم است و دیگر نمی‌شود در خارج قوام داشته باشد.

پس در وقتی که هنوز جنبۀ اضافۀ اشراقیه بر خلق وجودات مقیده تعلق نگرفته آن اعیان ثابته در علم ربوبی به صورت صور علمی موجود است وقتی که اضافه و افاضۀ اشراقیه به اعیان خارجی تعلق می‌گیرد آن اعیان ثابته بر این وجود خارجی حک می‌شود و وجود خارجی پیدا می‌کند. لذا می‌گوییم که عمرو، بکر، زید، سماء، خالد، شجر، ارض و حجر، تمام اینها به‌واسطۀ آن تعلق عین ثابت از علم ربوبی به آن وجود خارجی و آن وجود ما هویتی اشیاء خارجی است.