تحلیل وجود رابط و وجود محمولی در قضایای فلسفی

دفاع از نظریۀ مرحوم محقق دوانی

مطلبی را که می‌شود از جانب محقق در اینجا مطرح کرد این است که اتفاقاً به‌نظر می‌رسد در این مسئله حق با مرحوم دوانی باشد به‌جهت اینکه مرحوم دوانی بین وجود رابط و رابطی خلط نکرد و حکمی را که مربوط و متسری به وجود رابط است را به وجود رابطی که همان محمول است سریان نداد بلکه محقق دوانی در یک نقطه مسئله را مطرح کرد و آن مسئله مابه‌الاِشتراک بودن وجود رابط و وجود رابطی است در اینکه هردو قائم به غیر هستند. ایشان این را می‌خواست مطرح بکنند. چطور اینکه وجود رابط قائم به غیر است و اصلاً وجودش فی غیره است، وجود رابطی که همان وجود محمولی می‌باشد محقق دوانی می‌گوید: این‌هم وجودش قائم به غیر است اما نه‌اینکه اصلاً وجود ندارد، و وجود فی نفسه ندارد. الآن ما در اینجا داریم سواد را بالعیان می‌بینیم. ما در عین اینکه داریم سواد را می‌بینیم درعین‌حال ذات را هم مشاهده می‌کنیم که این جواهر باشد. همین‌که چشمتان فقط بر این الوان می‌افتد حکایت از این می‌کند که وجود محمولی در خارج هست.

دیگر بیش از این مقدار توضیح نمی‌دهیم و بقیۀ بحث را برای جلسۀ بعد می‌گذاریم ولی فقط به‌عنوان اشاره عرض می‌کنم. اینکه شما الوان را می‌بینید، هنوز دست نزده‌اید، هنوز دست به این فرش نزده‌اید و نمی‌دانید که جنس این فرش چیست؟ سنگ، قطن، وبَر یا نایلون است، هیچ نسبت به این مسئله اطلاع ندارید ولی در وهلۀ اول وقتی که نظره روی این مسئله می‌افتد الوان را مشاهده می‌کنید. پس در وهلۀ اول شما در اینجا بر عرض و کیف و وجود محمولی اطلاع پیدا کردید. احمرار و سواد و بیاض موجود هستند، حالا به جواهر کاری نداریم و فعلاً در [مورد] جواهر صحبت نمی‌کنیم ولی در آن وهلۀ اول ما به آن اعراض اطلاع پیدا می‌کنیم یا نه این‌هم دروغ است؟! داریم می‌بینیم دیگر! این احمرار است! به عوارض دیگر اطلاع پیدا می‌کنیم. فرض کنید از اینجا تا آنجا سه متر است و من‌باب‌مثال فرش سه‌درچهار است؛ بر کم و سطح و عوارض این اطلاع پیدا می‌کنیم بدون اینکه بر جوهر و ماهیت جوهر اطلاع پیدا کرده باشیم، بعد می‌آییم و [به فرش] دست می‌زنیم همین‌که دست زدیم متوجه می‌شویم که حجر نیست؛ یک قدم جلو آمدیم! یک مقداری دقت بیشتری می‌کنیم و می‌بینیم که وبَر نیست؛ یک قدم جلو آمدیم! دقت بیشتر می‌کنیم و می‌گوییم که نایلون است!