تحلیل وجود رابط و وجود محمولی در قضایای فلسفی

وجود ذهنی بودنِ وجود رابط

پس همان‌طوری‌که گفتیم وجود رابط بر خلاف زعم بسیاری از حتی اهل‌فن وجود خارجی ندارد و وجودش وجود ذهنی است. فعلیٰ‌هذا بعضی‌ها آمدند و اطلاق وجود بر وجود رابط را اطلاق اشتراک لفظی دانسته‌اند و گفته‌اند که این اصلاً وجود نیست؛ یعنی یک وصف یا حمل یا ربطی است که بین دو امر تحقق پیدا می‌کند و این تحقق، تحقق معتبِر است و معتبِر این کار را انجام می‌دهد. البته این بحث‌های جلسۀ بعد است اما من چون دیدم این با مسئلۀ بعدی ارتباط پیدا می‌کند خواستم این را وصل کنم چون کلام محقق دوانی خیلی دقیق است لذا آمادگی بیشتری برای بحث جلسۀ بعد وجود داشته باشد.

مرحوم آخوند می‌گویند که ما وجود محمول را در خارج می‌بینیم؛ این سواد است، این بیاض است، این احمرار است. وقتی که می‌گوییم: زیدٌ قائمٌ، قیام را می‌بینیم و فرق جالس را با قائم تشخیص می‌دهیم چطور شما آن‌وقت می‌گویید که اگر این قائم حمل بر زید بشود موجود است و اگر حمل بر زید نشود موجود نیست؟! درحالی‌که قیام در خارج موجود هست! بله! وجود قیام در خارج برای موضوع است نه‌اینکه وجود استقلالی بدون موضوع دارد! این معنای لغیره است. چطور اینکه همین وجود فی نفسه و لنفسه در خلق و امکانیات وجود استقلالی به یک لحاظی ندارد بلکه وجود او متدلّی به وجود مبداء و به وجود آن صانع است. همین مسئله را ما در مورد وجود لغیره تصور می‌کنیم. در عین اینکه این اوصاف، صور، اعراض و محمولات وجود فی نفسه دارند ولی آن وجود فی نفسه استقلال ندارد بلکه برای موضوع ثابت است و خودش فی‌حدّنفسه بدون موضوع استقلال ندارد و این منافاتی با وجود خارجی محمول ندارد. وجود محمول وجود خارجی است اما این وجود خارجی برای موضوع است، نه برای غیر موضوع! ولی وجود جواهر برای خودشان است و روی پای خودشان می‌ایستند و روی آن وزان خودشان قائم هستند. این اشکال مرحوم آخوند بر محقق دوانی است.