تحلیل وجود رابط و وجود محمولی در قضایای فلسفی

وَ فَرقٌ بَینَ قَولِنا وُجودُه فی نفسِه... همان‌طوری‌که در قیام وجود فی نفسه او عبارةٌ أخرایٰ وجودش برای موضوع است چون بدون موضوع قیام نیست. ما می‌گوییم که وجود فی نفسه‌اش این است که این برای موضوع موجود است یعنی در اوّلی ما برای خود او در اعراض و صور وجودی فرض کردیم.

منشأ اختلاف بین محقق دوانی و مرحوم آخوند

اختلاف بین محقق دوانی و مرحوم آخوند از اینجا می‌آید که غیر از ثبوت قیام برای زید ما برای خود قیام یک وجودی فرض می‌کنیم. غیر از ثبوت بیاض برای این قرطاس، ما برای خود بیاض وجود فرض می‌کنیم. و بین اینکه ما بگوییم: هذا أبیَضٌ وقتی می‌گوییم: هذا أبیَضٌ این ابیضی که در اینجاست با بیاض فرق می‌کند. أبیض در اینجا محمول واقع شده است. عرض نیست که عارض بر هذا بشود. آن بیاض است که عارض می‌شود نه أبیض. أبیض نفس موضوع است منتها به بیان دیگر. وقتی می‌گوییم: القِرطاسُ أبیَضٌ کَأنّ قرطاس را در محمول مکرر کرده‌ایم؛ القِرطاسُ قِرطاسٌ لَه البیاض این‌طور آمدیم گفتیم و القِرطاسُ قِرطاسٌ لَهُ البیاض با القِرطاسُ بیاضٌ فرق می‌کند. در بیاض، بیاض وجود خارجی دارد و آن وجود خارجی برای موضوع هست ولی وقتی می‌گوییم: القِرطاسُ أبیضٌ خود این أبیض عبارةٌ أخرایٰ قرطاس است یعنی ما در اینجا به وجود بیاض کاری نداریم ما به ذات این قرطاس کار داریم که بیاض برایش ثابت است حالا چه این أبیض موجود باشد یا موجود نباشد.

البته مسئله یک مقداری دقت دارد منتها حالا دیگر بیان کردیم. احساس می‌کنم چون یک مقداری مسئله مشکل است به‌نظر می‌رسد [نیاز باشد] که دوباره تکرار کنم؛ یعنی در جلسۀ بعد دوباره در کلام محقق دوانی این مطلب را بیاورم. این مسئلۀ محقق دوانی به‌نظرمان آمد، این قضیه را باید برای جلسۀ بعد می‌گذاشتیم اما برای اینکه ارتباط بدهیم زودتر از وقت آن گفتیم. البته بد نیست چون بالأخره منظورم این بود که رفقا بر این قضیه یک مقداری اشراف پیدا کنند چون اتفاقاً مسئله خیلی دقیق است و به‌نظر می‌رسد که این مسئله در اینجا برای بسیاری از مقررین و اساتید مشکل بود. حالا إن‌شاءالله تتمه‌اش برای جلسۀ بعد بماند.