حقیقت وجود رابط و جایگاه آن در هستی

داخِلٌ فی الأشیاء لا بِالمُمازَجَة، خارِجٌ عَنِ الأشیاء لا بِالمُزایلَة.¹

این حکایت به همین وجود ربطی و وجود تعلقی دارد که در عین اینکه امام علیه‌السّلام به مخلوقات اطلاق اشیاء می‌کند، نه اطلاق پوچ، «شیء» همان‌طور که راجع به پروردگار خود امیرالمؤمنین دارید: «شیءٌ لا کالأشیاء»؛² شیءٌ، أی ما یشاء؛ [یعنی] آنچه که اراده می‌شود و خواست به او تعلق می‌گیرد، خواست که به امر عدمی تعلق نمی‌گیرد بلکه به امر وجودی تعلق می‌گیرد؛ شیءٌ و لکن لا کَلأشیاء. بله از نقطه‌نظر شیئیت، «شیءٌ»، منتها از نقطه‌نظر حدود شیئیت و حدود ماهوی «لا کالأشیاء». اما نمی‌توانیم بگوییم: خداوند شیءٌ لا هویةَ له حتی، بله می‌توانیم بگوییم: لا ماهیةَ له اما لا هویة له دیگر نمی‌توانیم بگوییم. هویةَ له یعنی وجود خارجی دارد، آن حقیقتی را که شکی نیست که اصل و ریشه و مایۀ تمام مخلوقات و تمام جزئیات و مصادیق در عالم کون است، همۀ آنها به‌واسطۀ تعلق و ربط با وجود بسیط است یعنی فقط حقیقت وجود فی نفسه خارجی هم تبدیل به عدم خواهد شد. در این مسئله هم شکی نیست. من‌باب‌مثال این نور چراغ الآن دارد در اینجا می‌آید، تا این نور به این کتاب نخورد، من عبارات این کتاب را نمی‌توانم ببینم. تا این نور به چهره‌ها و به صور نخورد، ما همدیگر را نمی‌توانیم ببینیم پس علت اینکه ما همدیگر را می‌بینیم عبارت از ضوئی است که انعکاس بر صور انعکاس بر افراد و اشیائی خارجی پیدا کرده است. حالا آیا این نور و صورتی که در خارج وجود دارد، عدم است یا موجود است؟ موجود است. اگر عدم بود که نمی‌توانستیم ببینیم؛ ﴿ظُلُمَٰتُۢ بَعۡضُهَا فَوۡقَ بَعۡضٍ﴾³ اگر ظلمت بود که ما نمی‌توانستیم ببینیم!

پس تا یک نور خاص به جناب آقای ...، در اینجا اضائه و افاضه نشده بود چهره و صورت ایشان مشخص نمی‌شد. حالا آن نوری که الآن بر چهرۀ ایشان هست با آن نوری که بر چهرۀ جناب آقای ...، هست فرق دارد. چرا؟! چون آن جزئی می‌شود.