تحلیل وجود رابط و جایگاه آن در هستی‌شناسی

وجود فی نفسه را به وجود لنفسه یا لغیره تقسیم کردیم. وجود لنفسه عبارت از وجود ذوات بود و وجود لغیره عبارت از وجود اعراض و صفات برای موصوفات خودش بود؛ مثل بیاض برای ابیض یا قیام برای زید که اینها وجود لغیره دارند، نه وجود لنفسه. خود وجود لنفسه به بِنفسه یا بِغیره تعبیر می‌شود. بِنفسه ذات باری تعالی می‌شود و بِغیره همۀ ممکنات و همۀ ذواتی که متدلّی به ذات او هستند و از او مدد می‌گیرند و در بقاء وجود خودشان احتیاج به وجود او دارند، می‌شود.

تعریف وجود رابط

بحث مرحوم آخوند در اینجا در وجود رابط است. وجود رابط عبارت است از وجودی که وجود استقلالی ندارد؛ یعنی نمی‌شود به او اشاره کرد. نکته در اینجا بسیار دقیق است و خیلی مسئله [حائز اهمیت است]. انصافاً مرحوم آخوند در اینجا خیلی مطلب را به شکل دقیق و رقیق و لطیف بیان کرده‌اند و می‌خواهند مبنای اهل عرفان و اهل ذوق از متصوفه را در کیفیت تشکّل خلائق و کیفیت تکوّن خلائق و ارتباط آنها با پروردگار سوای از مباحث کلیه به‌عنوان وجود رابط بیان کنند.

خب در فلسفۀ متعارف ـ چه مشاء و چه اشراق ـ از وجودات خارجی به همین تقسیمی که ما گفتیم اسم برده می‌شود. وجودات خارجی یا وجود فی نفسه لِنفسِه هستند مانند ذوات یا وجود فی نفسه لِغیرِه هستند مانند صفات و اعراض برای موضوعات خودشان یااینکه وجودات خارجی، وجودات روابط هستند و اینها جنبۀ رابطی دارند و وجود آنها وجود فی نفسه نیست بلکه وجود فی غیره است مانند معانی حروف. اما مرحوم آخوند می‌خواهد در اینجا تمام وجودات عالم وجود را به‌عنوان وجود رابط مطرح کند. این نتیجۀ این بحث بود که من زودتر بیان کردم؛ یعنی قبل از رسیدن به بیان دلیل آمدم و این روند بحث را که مرحوم آخوند به کجا می‌خواهد بکشاند به این کیفیت بیان کردم.