تبیین حقیقت وجود رابط در فلسفه اسلامی

مرحوم آخوند می‌فرمایند که وجود این نسبت مرآتی است نه‌اینکه وجودش به‌عنوان یک تحقق خارجی است. آنچه که تحقق خارجی دارد زید است و آنچه که تحقق خارجی دارد قیام است اما اینکه اتصاف زید به قیام چیست؟ یک نسبت و یک ارتباط است و این ارتباط در ذهن تحقق پیدا می‌کند. پس وقتی که متکلم می‌گوید: زیدٌ قائمٌ، نظر او بر این نسبت بین زید و قائم به‌عنوان یک امر نسبی خارجی نیست بلکه نظر او فقط به‌عنوان یک ارتباط است، متکلم می‌خواهد حالت زید را بیان کند؛ حالت زید که بین زید و قائم ارتباط وجود دارد اما اینکه حالا روی خود این وجود یک نظر داشته باشد، امکان ندارد. چرا؟ درست مثل این می‌ماند که شما بگویید: سرتُ مِن البَصرةِ إلی الکوفةِ، وقتی که می‌گویید: سرتُ مِن البصرة، روی آن حالت ابتدائیت که آن حالت ابتدائیت در طرفین تحقق پیدا می‌کند لحاظ استقلالی کنیم و این امکان ندارد.

فرق لحاظ آلی و استقلالی

لحاظ استقلالی با لحاظ آلی مختلف و دوتا هستند و امکان ندارد. شما وقتی که در مرآت به‌عنوان اینکه صورت خودتان را در آن ببینید نگاه می‌کنید لحاظ، لحاظ آلی است و وقتی که به مرآت نگاه می‌کنید و می‌خواهید آن را بخرید، می‌خواهید امواج مرآت را نگاه کنید، آن را در دستتان می‌گیرید و می‌بینید که موج دارد، در آنجا لحاظ، لحاظ استقلالی است. شما نمی‌توانید در آنِ واحد هم لحاظ استقلالی کنید و هم لحاظ آلی! بله، حتی در یک‌صدم ثانیه ممکن است این دو لحاظ باهم فرق کنند، خیلی دقت کنید ها! گاهی از اوقات اشتباه می‌شود و ممکن است بگویید: نه، ما در یک لحاظ هم لحاظ استقلالی می‌کنیم و هم لحاظ آلی می‌کنیم، نمی‌شود! حتی در یک‌دهم ثانیه ممکن است لحاظ آلی با لحاظ استقلالی باهم تفاوت کنند؛ اول لحاظ آلی است و بعد لحاظ استقلالی می‌شود. شما اول در آینه نگاه می‌کنید و صورت خودتان را معوج می‌بینید و بعد می‌گویید: این آینه اعوجاج دارد. آن لحظه‌ای که صورت خود را می‌بینید، در آن لحظه نظر به اعوجاج مرآت ندارید و در آن لحظه‌ای که نظر به اعوجاج در مرآت دارید، در آن لحظه نظر به صورت خود ندارید منتها ممکن است این دو لحاظ؛ لحاظ آلی و لحاظ استقلالی آن‌قدر سریع باشد که موجب خلط و اشتباه برای شما بشود که دو لحاظ مختلف در اینجا فی آنٍ واحد تحقق پیدا کرده است درحالی‌که این‌طور نیست.