تبیین حقیقت وجود رابط در فلسفه اسلامی

بناءًعلیٰ‌هذا در وقتی این وجود رابطی و به عبارت دیگر وجود محمولی و وجود فی نفسه تحقق پیدا می‌کند که متکلم این وجود را قصد کند و وقتی قصد می‌شود که این وجود به‌عنوان موضوع و محمول در قضیه قرار بگیرد، آنگاه این قصد می‌شود. یعنی وقتی که موضوع و محمول مقصود واقع شدند، وجود رابطی در اینجا تحقق پیدا کرده است. در زیدٌ قائمٌ، زیدٌ و قائم وجود فی نفسه است ولی صحبت در این است که وجودی که متکلم در اینجا به‌عنوان نسبت حکم به اثبات او کرده است، وجود فی نفسه نیست بلکه اتصاف زید به قیام است، این اتصاف در دو طرف زید و قائم منطوی است و خودش فی‌حدّنفسه وجود فی نفسه ندارد و آنچه که وجود فی نفسه دارد زید است که جوهر است و قائم است که عرض است اما این اتصاف زید به قیام، این اتصاف وجود فی نفسه ندارد و صرف یک نسبت است و متکلم این وجود را به‌عنوان مرآت و محاکی از این اتصاف خارجی در ذهن خودش اثبات می‌کند. زید را به قیام متصف می‌کند، پس اتصاف زید به قیام «کون زید قائماً»، این کَون، نه کَونُ زیدٍ و نه کَونُ قیامٍ بلکه کَونُ زیدٍ قائماً که در قضیه ناقصه است. آیا این کَونُ زیدٍ قائماً وجود خارجی دارد یا وجود ذهنی و تعقلی دارد؟! وجود خارجی ندارد. کَونُ خود نفس زید؛ کَونُ زیدٍ، این وجودٌ خارجیٌ وجودٌ فی نفسه و لِنفسه است و کَونُ قیام این وجودٌ فی نفسِه و لِغیره است. کونُ زیدٍ قائماً، بودن زیدِ قائم و نسبت و ارتباط بین قائم و زید منظور است. این وجودی که در اینجا [هست منظور است] چون زید برای خودش هست و قیام هم برای خودش قابل تصور است اما اینکه بین قیام و زید ارتباط برقرار کنیم، عبارت از یک نحوۀ از وجود است که در اینجا بعد از این ارتباط، زید متصف به قیام می‌شود و قبل از این ارتباط زید در خارج وجود داشت ولی متصف به قیام نبود. قیام هم وجود دارد و این به‌عنوان یک عرض وجود فی نفسه دارد منتها لغیره است و وجود او برای غیر است لذا ما قیام را جزو مقولات عشر می‌آوریم و از مقولۀ وضع می‌آوریم. قیام و جلوس از مقولۀ وضع هستند، اینها را از مقولۀ وضع می‌آوریم اما اینکه زید متصف به قیام شود، چه شخصی این کار را انجام می‌دهد؟! زید این کار را انجام می‌دهد؛ یعنی زید بین قیام و زید ارتباط برقرار می‌کند. آیا این ارتباط، ارتباط در ذهن هست یا ارتباط در خارج هست؟ ارتباط در ذهن هست چون آنچه که در خارج هست زید است و زید در حال قیام است اما اینکه متصف به قیام بشود، من این اتصاف را به‌وجود آورده‌ام، منِ متکلم در مقام اثبات این امر را ثابت کرده‌ام چطور اینکه در مقام نفی هم قیام را از زید برمی‌دارم. هر کاری که در اینجا هست متکلم انجام می‌دهد.