تبیین اقسام وجود و تفاوت وجود رابط و رابطی

این وجود حزب عبارت از یک امرى است که ذهن آن را خلق مى‌کند و آن را از حیث اجتماع بر افرادى اطلاق مى‌کند، نه بر یک فرد واحد؛ مى‌گویند که عضوى از حزب است نمى‌گویند که حزب. مى‌گویند که فردى است از حزب نه‌اینکه خودش حزب است یعنى حزب عبارت از این مجموعه است. پس این وجود اعتبارى و وجود واقعی می‌شود. آنچه که ما در خارج مى‌بینیم عبارت از افراد است که وجودشان وجود فى نفسه است. اما اجتماع؛ مى‌گوییم که اجتماع ما در امشب در این مجلس است یا اجتماع ما فردا در فلان‌جا است.

این اجتماعی که ما الآن به‌عنوان یک کلمه مطرح مى‌کنیم و بعد او را مبتدا قرار مى‌دهیم و از او خبر می‌دهیم، این اجتماع چه نوع وجودى است که بتوانیم به آن اشاره کنیم؟ چه وجودى است که بتوانیم روى آن انگشت بگذاریم؟ چه وجودى است که بتوانیم آن را ادراک کنیم؟ ما‌بإزاء آن چیست؟ می‌گوییم که نه! اجتماع‌ عبارت از یک وجود اعتبارى است. ذهن در عالم اعتبار مى‌آید و به این اعتبار مى‌دهد و بعد هم اعتبار خودش را مى‌گیرد اجتماع در امروز و امشب هست بعد آن اجتماع ازبین مى‌رود اینها دیگر با‌هم کارى ندارند اینها دیگر باهم قهر مى‌کنند و باهم سلام‌وعلیک هم نمى‌کنند! این مى‌گوید که تو مرتد شدی و این مى‌گوید که تو کافر شدى! وقتى که از هم پراکنده شدند مى‌گوییم که دیگر اجتماع وجود ندارد! حالا آن اشخاص سر جایشان هستند و هر کسى هم در منزل خودش و با اهل‌وعیال خودش الآن در ارتباط است، چه مسئله‌اى اتفاق افتاد که این اجتماع منتفى شد؟ اعتبار معتبِر! تا دیروز معتبر آن افراد را مجتمعاً مى‌دید ولو اینکه متفرق و در بلاد [خودشان] بودند، امروز این افراد را متشتّت مى‌بیند گرچه در یک شهر و در یک منطقه و یا در یک منزل باشند، این اعتبار معتبِر مى‌شود.