حقیقت وجود ذهنی و کیفیت خلق تعینات

بنابراین با توجه به این قضیه آن کلام مرحوم صدرالمتألهین که آنچه که در ذهن می‌آید عین همان ماهیت خارجی است، از این نقطه‌نظر به حال خودش باقی است اما حقیقت قضیه چیست؟ حقیقت مسئله عبارت از همان صرف الوجود است. آن صرف الوجود است که به آن صورت در ذهن تجلی پیدا می‌کند یعنی همان صرف الوجود را خلق می‌کند. همان‌طور که خودش صرف الوجود است که به این صورت تعین ‌کرده، این صرف الوجود می‌آید صرف الوجود را متعین می‌کند چه به صور قبیحه و چه به صور حسنه. در هردوی اینها این صرف الوجود را به این کیفیت درمی‌آورد. چطور اینکه صرف الوجود به همۀ اعیان خارجی چه قبیحه و چه غیر قبیحه تبدل پیدا می‌کند. وقتی که نفس از این مرحله بالاتر رفت آن مسئلۀ صرف الوجود را در وجود خودش محقق می‌کند وقتی که می‌خواهد به آن وجود خارجی بدهد؛ یعنی ذهن می‌آید یک حقیقتی را که می‌خواهد در خارج محقق کند ...، البته این مربوط به اصحاب و ذوی الإرادة و همت است، افرادی که دارای همت هستند! طبق تعبیر فرمایش بوعلی، افرادی که دارای همت و اراده هستند که «العارفِ یَفعلُ بِهمَّتهِ و یَخلقُ بِهمَّتهِ»¹ این همت در اینجا مقام ارادۀ نفس است. نفس می‌آید آنچه را که می‌خواهد در خارج [ایجاد می‌کند].

ما الآن احساس می‌کنیم در ذهن چیزی نیست اما حقیقت مسئله به عبارت دیگر 99 درصدش انجام شده است آن 99 درصد، اسدی است که در نفس مبارک امام خلق شده است. یک درصدش یا حتی نیم درصدش باقی مانده است که آن اسدی هم که الآن در نفس امام خلق شده، امام به آن اسد یک تعین دیگری می‌دهد. بنابراین امام در اینجا چه می‌کند؟ ـ حالا ما پایمان را در همۀ ابعاد بالاتر گذاشتیم ـ امام آن صرف الوجود را در نفس خودش تبدیل به اسد کرد. پس الآن کار تمام شد و پروندۀ این‌هم بسته شد. در نفس امام علیه‌السّلام یک اسد هست اگر بخواهد به آن اسد در خارج یک تعین دیگری می‌دهد و اگر نخواهد آن اسد را در همان نفس و در وعاء خودش نگه می‌دارد! و چون قصد امام تحقق خارجی است آن صرف الوجود را که تبدیل به اسد کرده است تعین خارجی هم پیدا می‌کند و اسد خارجی می‌شود. اسد خارجی شد همان‌طوری‌که در اسد عادی و ظاهری همین‌طور است.