حقیقت وجود ذهنی و کیفیت خلق تعینات

مسئله در عصای حضرت موسی علیه‌السّلام همین‌طور است. حالا برای امام رضا علیه‌السّلام اصلاً [اسد] وجود خارجی نداشت و فقط یک عکسی بر پرده بود¹ اما دربارۀ حضرت موسی این چوب و عصا بوده است. ﴿وَمَا تِلۡكَ بِيَمِينِكَ يَٰمُوسَىٰ قَالَ هِيَ عَصَايَ﴾² چوب و عصای من است. این چوب تبدیل به ﴿فَإِذَا هِيَ حَيَّةٞ تَسۡعَىٰ﴾³ می‌شود این ﴿حَيَّةٞ تَسۡعَىٰ﴾‌ همان است فرق نمی‌کند. چوب که حیّه نمی‌شود بلکه آن ارادۀ حضرت موسی بر این خشب این را برمی‌گرداند و طبیعت نوعیۀ خشب را در ذهن خود تبدیل به طبیعت حیّه می‌کند.

وقتی که [حیّه] شد این طبیعت حیّه را منتقل به این طبیعت خشبیۀ خارجیه می‌کند و این طبیعت خشبیه تبدیل به حیّه می‌شود. این کاری است که حضرت موسی کرده است. کاری که امام رضا علیه‌السّلام کرده بالاتر از این است، آن اصلاً چیز خارجی هم نبوده و فقط یک صورتی بوده است و صورت که ماده ندارد. می‌گوید: «خُذ یا أسدَ اللَه عدوَّ اللَه»⁴ همین‌که می‌گوید: «خُذ» امام علیه‌السّلام آن صرف الوجود را بدون اینکه از کسی یا جایی بیاورد و بدون اینکه خاکی بردارد [آن را تبدیل می‌کند]. حالا دربارۀ حضرت عیسی علیه‌السّلام داریم که یک خاکی را برمی‌داشت: ﴿وَإِذۡ تَخۡلُقُ مِنَ ٱلطِّينِ كَهَيۡ‍َٔةِ ٱلطَّيۡرِ بِإِذۡنِي فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيۡرَۢا بِإِذۡنِي﴾⁵ یک خاکی را برمی‌داشت و با آب ترکیب می‌کرد و گل تبدیل به یک حیوانی می‌شد اما امام رضا آن کار را هم نکرد و خاکی از جایی برنداشت. اگر از حضرت سؤال بکنید که آقا شما از این باغچه سیصد کیلو خاک [برداشتید] ...، بالأخره آن شیر سیصد کیلو وزنش است شیری که آدم بخورد که پنجاه کیلو نیست! فقط یک لنگ آن آدم بین دندان‌هایش گیر کرده بود! [بگوییم که] شما سیصد کیلو خاک از باغچه برداشتید تا تبدیل به این شیر بشود؟ حضرت می‌گوید که نه! بروید نگاه کنید خاک باغچه یکسان است. می‌گویید که شما از کوچه خاک برداشتید؟ [حضرت می‌گوید که نه]، بروید نگاه کنید اگر یک میل یا یک گرم خاک کوچه فرق کرده باشد.