ماهیت و اعتبار در فلسفه اسلامی

بنابراین ما باید چه حقیقتی را برای وجود تصور کنیم که آن حقیقتِ وجود بتواند هم خود را با مجرد بسازد، هم خودش را با مثال بسازد، هم با صورت خودش را وفق دهد و هم بتواند خودش را با ماده بسازد، چه واقعیتی در اینجا هست؟! از اینجا به این نکته می‌رسیم که باید یک واقعیت را برای وجود تصور کنیم و ادراک آن خیلی مشکل است ولی می‌شود به حقیقت مسئله نزدیک شد، ادراک این مسئله خیلی سخت است! ما باید یک واقعیتی را تصور کنیم که آن واقعیت در نهایت درجۀ از صرافت، تحقق داشته باشد و آن‌هم عبارت از تجرد است. چون ماده دارای مِیز، حدود، شکل، ماهیت و تعین است. ماده این است که الآن در دست من هست، اینکه الآن در دست من هست حدودی دارد و این حدود اجازه نمی‌دهد که ما اسم این را بر این بگذاریم! اسم این آب را بر این بگذاریم. هرکدام حدودی دارند‌؛ همسایه حد دارد یااینکه برای زمین‌ها حد می‌گذارند و می‌گویند: چرا در حدّ ما داخل شدی؟! می‌گویند: مواظب حدّ خودت باش و حساب خودت را داشته باش یعنی اندازه و مقدار و حساب خودت را داشته باش! احترام خودت را داشته باش!

معنای روایت: «رَحِمَ اللهُ مَن عَرف قَدرَه»

«رَحِمَ اللهُ مَن عَرَفَ قَدرَه»¹ امیرالمؤمنین علیه‌السّلام می‌فرماید: خدا پدر آن کسی را بیامرزد که اندازۀ خودش دستش باشد و پایش را از گلیم خودش بیرون نگذارد. اگر بیرون بگذارد آبروریزی بار می‌آید! اندازه‌اش دستش باشد که من الآن این مقدار هستم و بیش از این خودم را معرفی نکنم! اگر معرفی کنم فردا کار خرابی می‌شود. چرا؟ چون بیش از حد خودم آمدم خودم را جلوه دادم، بیش از حد خودم آمدم خودم را بروز و ظهور دادم! آدم عاقل نمی‌آید بیش از آن اندازه که خودش هست خودش را در مقام بیاورد! آدم رند کسی است که کمتر از آنچه که هست خودش را در مقام بیاورد! آدم رند این‌طور است!