اصالت وجود و تبیین ماهیت اشیاء

معنای طبیعت مهمله

منظور از «وجود» در کلام اصالة الماهوی و اصالة الوجودی

روی این حساب ما قائل به اصالة الماهیه خواهیم شد. یعنی قائلین به اصالة الماهیه می‌گویند: آن ماهیت در عالم تقرّر خودش وقتی که جعل به او متعلق می‌شود، تازه از آن ماهیت انتزاع وجود می‌شود. آنها هم قائل به اشتراک وجود هستند اما وجودی که آنها می‌گویند، وجود در عالم اعتبار است، نه در عالم تعین و تکوّن خارجی. آنها می‌گویند: وقتی که ماهیت در خارج نمود پیدا کرد ما می‌گوییم که حالا هست. اول ماهیت ظهور پیدا می‌کند بعد ما هست را از او انتزاع می‌کنیم. هست را از او هم انتزاع می‌کنیم، از او هم انتزاع کردیم، یک وجود اعتباری مجازی و وجود غیر واقعی ما در اینجا اثبات می‌کنیم. اصل را به ماهیت می‌دهیم و اعتبار و مجاز را به وجود می‌دهیم. این طبیعت مهمله می‌شود.

اما قول به اصالت وجود و به اشتراک وجود ـ اشتراکِ مترتب بر اصالت وجود ـ این است که آنچه که در خارج تحقق دارد اولاً‌بلا‌اول وجود است؛ اولاً‌بلا‌اول هستی است. پس او چیست که هستی است؟! آن چیزی که اولاًبلااول هست چیست؟ آنچه که شما دارید در خارج می‌بینید، ماهیات را دارید می‌بینید؛ این آقا با یک قیافه اینجا نشسته است و آن آقا با یک قیافۀ دیگر اینجا نشسته است. او یک قیافه دارد و ما یک قیافه داریم و فرش یک قیافه دارد. آنچه را که ما با او سروکار داریم همه ماهیات است. پس آنچه را که ما الآن داریم مشاهده می‌کنیم اختلافات را داریم می‌بینیم. چه چیزی در اینجا مخفی شده که از چشم ما مخفی است و به او وجود می‌گوییم؟! قائلین به اصالت وجود، ـ حالا چرا اسم آن را قائلین بگذاریم؟! اصلاً می‌گوییم: اصالت الوجود ـ اصالت وجود چه به ما می‌گوید؟! چه در خارج در دست ما می‌دهد؟! آنچه را که داریم می‌بینیم همه اختلافات است؛‌ زید با گربه فرق می‌کند، گربه با الاغ فرق می‌کند. الاغ با فیل فرق می‌کند. فیل با شجر فرق می‌کند. شجر با مدر فرق می‌کند. آن با ماه فرق می‌کند. از اینها بگذریم، مادیات با مجردات، آنها با عوالم غیب و آنها با مبدعات همه متفاوت هستند. برفرض که در مادیات ما قائل به اشتراک باشیم، بین مجرد و ماده که دیگر مابه‌الاِشتراک وجود ندارد! درحالی‌که به اصالت وجود هم به قائل هستیم.