اصالت وجود و تبیین ماهیت اشیاء
تحلیل نسبت میان وجود واحد و کثرت ماهیات خارجی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق مسئله اصالت وجود و نحوه تحقق ماهیات در عالم خارج میپردازند. بحث با این پرسش آغاز میشود که اگر وجود، حقیقتی واحد و اصیل است، چگونه میتوان کثرت و تفاوتهای ماهوی میان اشیاء را توجیه کرد. ایشان با نقد دیدگاههایی که ماهیت را امری عدمی یا صرفاً اعتباری میدانند، به تبیین این نکته میپردازند که ماهیات دارای آثار خارجی هستند و نمیتوان آنها را با مفاهیم اعتباری نظیر «جمعیت» یا «ریاست» یکی دانست. در ادامه، با استفاده از مثالهای ملموس، چگونگی تصرف فاعل در حقیقت واحدِ وجود برای ایجاد صور مختلف تبیین میشود. در نهایت، این نتیجه حاصل میگردد که ماهیت خارجی با وجود خارجی منافاتی ندارد و تمامی اختلافات موجود در عالم، در عین حفظ اصالت وجود، ناشی از مراتب و تصرفات در همین حقیقت واحد است.
مرتب سازی:
اصالت وجود و تبیین ماهیت اشیاء
1درس سیصد و هشتاد و سوم
بحث در تحقق وجود ذهنی در نفس و کیفیت خلاقیت نفس (2)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
بحث راجع به تحقق وجود ذهنی در نفس و کیفیت خلاقیت نفس، وجودی را به ازاء وجود خارجی بود. راجع به مسئلۀ خلق نفس و اصدار نفس وجود مجرد را به وزان و به موازات با تجرد خود، خب طبعاً این بحث مطرح است و از این نقطهنظر که خود نفس یک وجود مجردی است اشکالی لازم نمیآید زیرا طبعاً وجود مجرد اقتضاء خلق مجرد را میکند. این مسئله در اینجا مطرح است لذا وقتی که نفس مجرد هست اگر قرار باشد خلقی داشته باشد و جنبۀ فاعلی و عِلّی نسبت به تصور حقایق و علمیت اشیاء داشته باشد بنابراین خلق او هم مجرد خواهد بود و صفات مادی را در اینجا ندارد.
کیفیت خلق مادی صورت طبیعیۀ اشیاء در خارج، توسط نفس
صحبت در آنجاست که چطور نفس بهواسطۀ آن تصور صورت طبیعیۀ اشیاء موجب خلق مادی آنها در خارج میشود؟ این یک مسئله است که مسئلۀ خیلی مهمی است که نفس با وجود اینکه مجرد است چطور آن جنبۀ فاعلی برای ماده را پیدا میکند؟! خب طبیعی است که ما دارای بدن هستیم. نفس و روح ما جنبۀ تجردی دارد ولی بدن ما جنبۀ مادی دارد. حالا آن نفس وقتی که بخواهد یک عملی را در خارج انشاء و ایجاد کند طبعاً با مباشرت با بدن این عمل را انشاء میکند یعنی این انبعاث اراده در دماغ و بعد به اعصاب و بعد به اعضا و جوارح اقتضاء میکند که مثلاً این لیوان را از اینجا بردارم. خب این دست یک جنبۀ مادی دارد اما نفس در اینجا بهواسطۀ وسائطی اعمال فاعلیت در این اعضاء میکند و عضو را بهسمت حرکت این سوق میدهد. اما در اینکه نفس موجب میشود یک صورت خارجی جنبۀ مادی در خارج پیدا بکند این یک مبحثی غیر از این بحث است. این یک مطلب است.