ماهیت و کیفیت وجود ذهنی در فلسفه

استاد: خب درست است همان در ذهن هست، وجودش که در ذهن نیست، ماهیتش در ذهن هست.

تلمیذ: شما می‌فرمایید: آن ماهیتی که در خارج هست.

استاد: همان، آن ماهیتی که در خارج هست با حذف وجود خارجی آن ماهیت در ذهن می‌آید و وجود ذهنی را به خود می‌گیرد و لباس وجود ذهنی می‌پوشد. این چه اشکال دارد؟! یعنی فرض کنید الآن در خارج این شجری را که شما در این حدیقه می‌بینید، این شجر یک واقعیت دارد و این شجر آهن نیست! عمود و تیرآهن با این شجر فرق می‌کند! ماهیت این شجر به همین کیفیت ماهیتش در ذهن می‌آید. پس در وعاء ذهن شما یک شجر خیالی هست، نه شجر واقعی، شجر واقعی مربوط به آنچه که فعلاً در حدیقه هست می‌باشد شجر خیالی عبارت از همین درخت است منتها درختی که در ذهن هست، نه درختی که در حدیقه هست، این درختی که در حدیقه هست اگر در ذهن سر کار بخواهد قرار بگیرد خیلی مشکلات پیش می‌آورد ولی این درخت بدون آن وجود، الآن در ذهن شما هست، ارتفاعش هم در ذهن شما هست، کیفیتش هم در ذهن شما هست، رنگ درخت هم در ذهن شما هست به‌نحوی‌که هیچ‌گونه تفاوتی شما در آنچه که در ذهنتان قرار دارد با آنچه که در خارج قرار دارد نمی‌یابید.

خیلی اتفاق افتاده است که خیلی از افراد وقتی که خواب می‌بینند آن وقایعی را که بعداً اتفاق می‌افتد را می‌گویند. فرض کنید مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ را در خواب دیدیم، بعداً که عکس ایشان را می‌بینیم، می‌گویند: ایشان بعینه همین‌طور و به همین کیفیت و به همین نحو بود. خب این عکس مسئلۀ صورت ذهنی نیست که اعتبار باشد بلکه عکس عبارت از یک واقعیت خارجی است. این دوربین در مقابل او قرار می‌گیرد، صورت واقعی او، نه آنچه که در نفس هست، صورت واقعی همین شکل و شمایل بدون حذف یک موی ابرو حتی، دقیقاً در نگاتیو این فیلم منتقش می‌شود و آن نگاتیو را می‌برند روی آن کاغذ منعکس می‌کنند بعد مانند همان صورت خارجی در اینجا وجود دارد.