ماهیت و کیفیت وجود ذهنی در فلسفه

بعضی‌ها برای فرار از اشکال قائل به اشباح شدند؛ یعنی وجود خارجی بِحیازها در ظرف و در وعاء خودش محفوظ است. ذهن به‌واسطۀ ارتباط با خارج شبحی از آن وجود خارجی در خود می‌آورد که آن شبح عین آن ماهیت نیست بلکه حکایت از او می‌کند و به‌واسطۀ شبح آن واقعیت و آن ماهیت خارج شناخته می‌شود. اشکالاتی که در زمینۀ معرفت ـ کیفیت تحقق معرفت ـ در اینجا می‌آید را فعلاً مطرح نمی‌کنیم. البته در مباحث بعد که مباحث نفس است قطعاً آنجا باید مطرح باشد. البته این مسئله بی‌ارتباط با مسئلۀ وجود ذهنی نیست و بسیاری از افراد در بحث وجود ذهنی [نظرات مختلفی دارند] ـ ما این مباحث را قبلاً در بحث منظومه گفته‌ایم ـ و طرق مختلف، کیفیت پیدایش حقایق، فرق بین اعتبارات و حقایق، مذاهب مختلف در معرفت‌شناسی، مذهب اگزیستانسیالیسم که اینها قائل به عدم واقعیت خارجی هستند و تمام خارج را عبارت از اعتبارات و تخیّلات و تصورات ذهنی می‌دانند. نیهیلیسم‌ها در اینجا که قائل به پوچ‌گرایی هستند و همین‌طور افرادی که اینها صرفاً ایده‌آلیست هستند، برخلاف روش و فلسفۀ رئالیست که قائل به وجود واقعیت و تحقق در عالم خارج هست، همۀ اینها بی‌ارتباط با مسئلۀ وجود ذهنی نیست. البته بعد از اینکه ما بحث وجود ذهنی را تمام کردیم طبعاً انفکاک این مذاهب را هم حالا اگر دیدیم ضرورت دارد مطرح می‌کنیم و اگر نه، خود رفقا می‌توانند به مقالاتی که در زمینۀ شناخت هست و کتاب‌های شناخت مراجعه کنند و فرق و افتراق بین این مذاهب را در ارتباط با وجود ذهنی پیدا کنند.

آخرین مطلبی را که مرحوم آخوند به‌نحو اجمال مطرح کردند، مسئلۀ انقلاب ماهیت بنا بر مبنای مرحوم سید بود که ایشان قائل هستند که یک ماهیت که در تعین خارجی لحاظ می‌شود به‌واسطۀ انقلاب ماهیت تبدیل به کیف نفسانی می‌شود. اشکال بر ایشان به اعتراض مرحوم محقق دوانی بر این مسئله بود که چطور ممکن است که یک ماهیت از حقیقت جوهریۀ خودش به یک حقیقت دیگر منقلب بشود؟! به عبارت دیگر همان اشکال اوّلی که