پاسخ به اشکال لزوم اتصاف نفس به صور ذهنی

یعنی در همین حرکاتی که آن شخص انجام می‌دهد قوۀ متخیلۀ این ‌را به‌کار می‌اندازد! خیال نکنید این مسئله مسئلۀ مهمی نیست، قوۀ متخیله همۀ ما را به‌کار انداخته‌اند! بفهمیم نفهمیم قافیه را باخته‌ایم! این قوۀ متخیله را مدام به‌کار می‌اندازد به‌کار می‌اندازد و جلو می‌رود به حدی که باور می‌کند یعنی صحنه را باور می‌کند که این یک بچه است که دارد گریه می‌کند و این‌هم پدرش است که دارد او را دعوا می‌کند! الآن حالِ خودش را طوری کرده است که شخص تصور می‌کند که الآن می‌خواهد بچه را خفه کند که گفت: نه دست نگهدار!

این الآن آن شخصیت خودش را رها کرده و شخصیت جدیدی پیدا کرده است، خب این چه فرقی با آن می‌کند که یک بچه در دستش باشد و همین حالت برایش پیدا بشود؟! چه تفاوتی دارد؟! اینکه همان است. اینجاست که ما معتقد بر این هستیم که وجود ذهنی فردی از آن ماهیت است و فقط هویتش فرق می‌کند، وجود ذهنی یک فرد است. جناب آخوند، این‌طور نیست که بگویید: فقط یک صورت در ذهن بیاید و هیچ‌گونه اتصافی پیدا نشود. نه! این بسته به مراتب متفاوت است و مراتب افراد در این قضیه فرق می‌کند.

منشأ ترقیات و تنزلات مراتب سلوک و تجرد

وقتی که ما تصور یک حرارتی را می‌کنیم یا تصور یک برودتی را می‌کنیم، واقعاً برودت نفس را متصف می‌کند و إن‌شاءالله بعداً خواهیم گفت که چطور تمام ترقیاتی که برای انسان در مراتب تجرد و سلوک حاصل می‌شود و تمام تنزلاتی که برای انسان پیدا می‌شود و هبوطی که در مراتب سلوک پیدا می‌کند، برگشت همۀ اینها به تغییرات و تحولاتی است که به‌واسطۀ وجودات مجردۀ نفسانی برای انسان پیدا می‌شود! تا این حرکت و این اتصاف در نفس پیدا نشود تأثیر نمی‌کند و تا یک هویتی که اثر و خاصیت داشته باشد در نفس پیدا نشود، نفس حرکت نمی‌کند! صرفاً یک ارتباط است و شما دارید نگاه می‌کنید که هیچ ارتباطی ندارد فرض کنید در خیابان راه می‌روید و می‌بینید که یک برگ از درخت افتاد و همین‌طوری رد می‌شوید، هیچ ارتباطی نیست. نه، مسئله این‌طور نیست!