پاسخ به اشکال لزوم اتصاف نفس به صور ذهنی

گاهی اوقات اتفاق می‌افتد و ممکن است انسان یک ناراحتی‌ای پیدا کند و اعصاب زبان و چشایی او از کار بیفتد، انسان در آن موقع هیچ چیزی نمی‌فهمد و هیچ احساسی ندارد بااینکه اشیاء را می‌خورد ولی نمی‌فهمد چه مزه‌ای دارد! آن‌وقت انسان از این مسئلۀ جزئی به یک حموضت کلی و سِعی که عبارت از طبیعت حموضت و ترشی است می‌رسد درحالی‌که آن مسئله، فردی از همین حموضت است. و اگر الفاظ را وضع برای معانی عامه بدانیم، این مطلب به‌درد ما خواهد خورد که لفظ برای یک معنای عامۀ از کلی و جزئی وضع شده است. وقتی که لفظ برای معنای عام وضع بشود، چه آن معنای مادی و چه آن معنای مجرد، باهم موضوعٌ إلیه لفظ می‌شود. بنابراین چه اشکالی دارد که آن هویتی که در ذهن موجود هست، فردی از آن هویتی باشد که این اسم برای آن هویت و ماهیت جعل شده است؟! آن فردِ از حموضت و ترشی که ذهن تصور می‌کند یا آن برودتی را که ذهن تصور می‌کند یا حرارتی را که تصور می‌کند، واقعاً آن حرارت احساس می‌شود که در وجود انسان اثری دارد منتها اثر آن حرارت با اثر حرارتِ ملموس تفاوت می‌کند.

هویت‌بخشی به مفاهیم با تقویت قوۀ متخیله!

اگر یک شیء حارّی را به بدن شما نزدیک کنند، برای شما و نفس شما حالت اشمئزاز به‌وجود می‌آید. حالا اگر شما این حرارت را هم در ذهن بیاورید، برای شما همین حالت به‌وجود می‌آید. حالا اگر بتوانید این حالت را در خودتان تقویت کنید می‌بینید اثر بالاتر می‌شود! اگر بتوانید به‌نحوی این حالت را در وجود خودتان تقویت کنید که کأنَّ با حرارت تماس پیدا کرده‌اید، واقعاً بدنتان می‌سوزد یعنی احساس سوزندگی در نفس شما پیدا می‌شود. چرا؟ چون نفس قدرت دارد و می‌تواند؛ می‌تواند با قدرت بر تقویت قوۀ متخیله و اشرافی که بر قوۀ متخیله دارد، به آن مفهوم هویت ببخشد؛ هویتی که بتواند در او اثر کند.