تبیین جایگاه وجود ذهنی و مثل نوریه

ما این مطلب را تحقیق کردیم، چیزی از نقوض و ایرادات بر این مبنا وارد نمی‌شود و اینها به آن مطالب نرسیدند و این ناقضین نتوانستند بر مرام این بزرگان چیزی وارد کنند. اضافۀ بر این که بِناء مقاصد و پایه‌های اهداف و معتمد اقوال اینها بر بارقه‌های نوری و جذباتی است که بر قلب اینها وارد می‌شود که شک و ریب بر اینها عارض نمی‌شود و این مشاهدات و مکاشفات چیزی نیست که کسی بخواهد در آن شک کند. این صرف نظرهای بحثیه و إن قلتَ و إن قلتُ و تخیلات و اوهام و اینها نیست که شکوک و تشکیکات با کسانی که اعتماد بر این بحث‌ها دارند بازی می‌کنند و هر شکی یک شخصی را در یک وادی قرار می‌دهد و آن یکی هم او را آن‌طور قرار می‌دهد و شاید و باید و اینها ...، یک چیز شله‌قلمکاری از آب درمی‌آید.

یَلعَنُ اللاحِقُ مِنهُم فیها لِلسّابِق و لَم یَتصالَحوا عَلیها و یَتَوافَقوا فیها بَل کُلَّما دَخَلَت أمةٌ لَعَنَت أختَها. ثُمَّ إنّ أولئکَ العُظَماءَ مِن کِبارِ الحُکَماءِ و الأولیاءِ و إن لَم یَذکُروا حُجةً عَلى إثباتِ تِلکَ المُثُلِ النّوریة و اکتَفَوا فیه بِمجرَّدِ المُشاهداتِ الصَریحةِ المُتِکَرِّرَةِ التی وَقَعت لَهُم فَحَکَوها لِغیرِهِم لکِن یَحصُلُ لِلإنسانِ الاعتمادُ عَلى ما اتَّفَقوا عَلیه و الجَزمُ بِما شاهَدوه ثُمَّ ذَکروه.

آن کسی که بعداً می‌آید سابقین را لعنت می‌کند و اینها بر یک امری باهم صلح و توافق ندارند. بَل کُلَّما دَخَلَت أمةٌ ... [بلکه هر امتی که آمد امت قبلی را لعن کرد!] خب ایشان هم که تکلیف همه را روشن کرد! این بزرگان از حکماء و اولیاء بر اثبات مُثُل نوریه دلیل نیاوردند و صرفاً مشاهدات خودشان را بیان کردند به مجرد مشاهدات صریحۀ متکرره‌ای که جنبۀ ملکه پیدا کرده و برای آنها واقع شده است اکتفا کردند و این مطالبی را که دیده‌اند برای دیگران هم گفتند. لکن برای انسان اعتماد پیدا می‌شود بر آنکه بر آن اتفاق کردند و جزم پیدا می‌شود به اینکه آن را که مشاهده کرده‌اند واقعیت دارد و بعد آن را گفتند.