تبیین حقیقت وجود ذهنی و پاسخ به اشکالات آن

تفاوت سهو و نسیان

مرحوم آخوند می‌گویند که بنا بر این مبنا، مسئلۀ فرق بین سهو و نسیان را هم درست کردیم؛ سهو عبارت از آن حالتی است که نفس با آن حالت می‌تواند صورت گذشته را برگرداند و دوباره این جدید را مثل همان صورت درست کند. نسیان آنجایی است که نه، اصلاً نیاز به تعلیم و قرائن و موقعیت جدید دارد و این می‌تواند این کار را بکند.

اشکال به نظر مرحوم آخوند در مورد باقی بودن صورت به بقاء التفات نفس

اشکالی که در اینجا به‌نظر می‌رسد که البته این اشکال بعداً در مبحث نفس بالإجمال از آن صحبت می‌شود و این مسئله مطرح می‌شود، یک اشکال به خود مرحوم آخوند است که جلسۀ قبل یک جواب حلّی هم به این مسئله دادیم و مطلب مرحوم شیخ اشراق را تقویت کردیم. اشکالی که به مرحوم آخوند می‌شود این است که وقتی شما این صورت را باقی به بقاء التفات نفس بدانید، دیگر در اینجا بین سهو و نسیان فرقی نیست. اینکه نفس یک ملکه‌ای دارد که می‌تواند برگرداند پس شما باید در اینجا بدانید و معتقد باشید که صوری که در اینجا پیدا می‌شوند ذخیره و وجودی دارند که نفس در اینجا می‌تواند از آن ذخیره و وجود استفاده کند. بنابراین نفس دارای یک ذخیره و پروندۀ مخفی است که این صور در آنجا قرار می‌گیرند و تحقق پیدا می‌کنند درحالی‌که در اینجا خودتان فرمودید که آن به‌واسطۀ عدم التفات اصلاً ازبین می‌رود و خلق صورت جدید می‌شود، آن مطلب چگونه با این حرف می‌سازد؟! این اشکال به مرحوم آخوند بود.

مگر اینکه در اینجا به ایشان یک ارفاق کنیم و بگوییم که منظور ایشان از اینکه به التفات نفس باقی است یعنی در مرحلۀ شهود باقی است نه در مراحل مختفیۀ در نفس [چون] ممکن است این در مراحل مختفیۀ در نفس موجود باشد، این یک مطلب است.