ماهیت وجود ذهنی و کیفیت تحقق آن در نفس
تبیین تفاوت میان مفاهیم ذهنی و آثار وجودی در عالم خارج
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت تحقق وجود ذهنی و جایگاه آن در مقولات میپردازند. بحث با بررسی دیدگاه آخوند ملاصدرا درباره نحوه حضور طبایع کلیه در ذهن آغاز شده و بر این نکته تأکید میشود که آنچه در ذهن تصور میشود، همان حقیقت مفهوم است، اما از نظر وجودی، این تصورات در تحت مقوله کیف نفسانی قرار میگیرند. در ادامه، تفاوت بنیادین میان مفاهیم ذهنی و آثار خارجی مورد واکاوی قرار میگیرد تا مشخص شود چرا تصور یک شیء، لزوماً به معنای تحقق فردی از آن در ذهن با تمام آثار خارجیاش نیست. در نهایت، با اشاره به اهمیت مراقبه، بر این نکته تأکید میشود که هر تصور ذهنی، وجودی مجرد و ماندگار است که آثار وضعی بر نفس انسان میگذارد و میتواند موجب کدورت یا نورانیت نفس شود؛ لذا توجه به کیفیت تصورات و پرهیز از خطورات سوء، نقشی حیاتی در مسیر تکامل و تقرب به خداوند دارد.
مرتب سازی:
ماهیت وجود ذهنی و کیفیت تحقق آن در نفس
1درس سیصد و پنجاه و پنجم
کیفیت حمل، و تبادل بین دو حمل اوّلی ذاتی و حمل شایع صناعی (4)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
یکسان بودن تصورِ درستِ انسان با حقیقة الشیء
مرحوم آخوند در کیفیت تصویر وجود ذهنی و تحقق طبایع کلیۀ نوعیه در ذهن از راه تعدد حمل و به عبارت دیگر اختلاف مفهوم و وجود، این طبایع کلیۀ نوعیه را داخل در مقولۀ کیف و کیف نفسانی قرار دادند و به این ترتیب آن تعارض موهوم را بین خود طبایع نوعیه و بین کیفیت تحقق وجود با توجه به عدم ترتب آثار در ذهن بیان کردهاند.
فرق بین وجود و مفاهیم ذهنی
ماحصل مطلب مرحوم آخوند که در دنبالهاش مسئلۀ این جلسه مطرح میشود این است که اگر انسان درست تصور کند آنچه که در ذهن تصور میکند عبارت از همان حقیقة الشیء و واقعیة الشیء است؛ یعنی همان حقیقت و واقعیتی را که انسان در ذهن میآورد عبارت از همان مفهوم و ماهیتی است که آن را تصور کرده است.
اما از نقطهنظر وجود و اشغال ذهن، که این بالأخره ذهن را اشغال کرده است، این در تحت چه مقولهای است؟ مشخص است که هر وجودی که در قالب و تعین بیاید، داخل در تحت مقولهای خواهد بود و مقوله فقط اختصاص به ماده و مادیات ندارد. مقولات مجرده و جواهر مجرده هم داخل در تحت مقوله هستند حتی عقل، انوار، وجود ملائکه، عوالم ربوبی و عوالم غیبی، جواهر و اعراض هستند منتها جواهر و اعراض منطبق با خود آن عالم. حالا اینطور نیست که ملائکه وزن داشته باشند؛ جبرئیل هشتصد کیلو وزن داشته باشد یا ملائکهای که پائینتر هستند، مثلاً وزنشان دویست کیلو باشد. آن ماده و مادیات در شکل جواهر مادی بروز و ظهور دارد. جواهر و اعراض مجردۀ ملکوتی در قالب جواهر مجرده در آنجا بروز و ظهور دارند. این یک معنای واضحی است.