
تبیین تفاوت حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی
تحلیل جایگاه مفاهیم ذهنی و هویت وجودی اشیاء
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق تفاوت میان حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی میپردازند. بحث با بررسی مثالهایی همچون مفهوم جزئی، لا مفهوم و لا ممکن آغاز میشود تا روشن گردد چگونه یک مفهوم در ذهن، هویتی مستقل مییابد که با مصداق خارجی آن متفاوت است. در ادامه، استاد با بهرهگیری از مثال معنای حرفی، به تبیین هویتِ «فیالغیر» و «بالغیر» پرداخته و آن را با فقر وجودی انسان در برابر غنای مطلق پروردگار پیوند میزنند. در بخش پایانی، با ورود به مبحث طبایع کلیه و مقولات، این نکته تبیین میشود که مفاهیم ذهنی از حیث کلیت، تحت مقولات قرار نمیگیرند، اما از حیث وجود در نفس، میتوانند به عنوان کیف نفسانی مورد بررسی قرار گیرند. این مباحث به مخاطب کمک میکند تا تفاوت میان مفهوم و مصداق را در تحلیلهای فلسفی و اعتقادی به درستی درک کند.
تبیین تفاوت حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی
9لذا از این نقطهنظر اینها در تحت مقولۀ کیف هستند و واقعاً شما میتوانید به اینها بگویید: هذا کیفٌ منتها کیفٌ خارجیٌ لا کیفٌ نفسانی!
فَإن سألتَ عنّا أ لیسَ الجوهرُ مأخوذاً فی طبائعِ أنواعِه و أجناسِه و کذا الکَمُّ و النسبةُ فی طبائعِ أفرادِهما کَما یُقال الإنسانُ جوهرٌ قابلٌ لِلأبعادِ حساسٌ ناطقٌ.
آیا جوهر در طبیعتهای انواع و اجناسش اخذ نمیشود؟! بهکار گرفته نمیشود؟! همینطور عَرض کم و نسبت در طبیعتهای افرادشان بهکار برده نمیشوند؟! وقتی که شما بگویید: الإنسانُ ما هو؟ ما میگوییم: حیوانٌ ناطقٌ. وقتی میگوییم: السطحُ ما هو؟ شما میگویید: له أطرافٌ و له کمٌّ و له خطوطٌ خود این کم در طبیعت افرادش اخذ میشود. جوهر در طبیعت افرادش و آن جزئیات خودش اخذ میشود. [همچنان که گفته شود] انسان جوهر است و جوهریت را شما در تفسیر انسان آوردید.
و الزمانُ کمٌّ متصلٌ غیرُ قارٍّ و السطحُ کمٌّ متصلٌ قارٌّ منقسمٌ فی الجهتینِ فقط.
زمان کمّ است و شما کم را در تفسیر زمان آوردید؛ کمّی است که متصل است و غیر قارّ است؛ سکونت ندارد.
موجیم که آسودگی ما عدم ماست *** ما زنده به آنیم که آرام نگیریم1 زمان همینطور کمّ متصل غیر قارّ است. دیدهاید بعضیها هستند همیشه حرف میزنند؟! همیشه باید یک کاری بکنند ولی بعضیها نه، وقتی که در یک مجلسی هستند آرام و ساکت هستند و آدم وقتی که با آنها مینشیند احساس آرامش میکند. بعضیها هستند دائماً در حال تلاطم هستند و دائماً به اینجا نگاه میکنند و به آنجا نگاه میکنند و نمیتوانند برای خودشان یک استقراری پیدا کنند اینها مثل زمان میمانند! کمّ غیر قارّ هستند؛ قرار ندارند! اتفاقاً خیلی هم بد است!
و السطحُ کمٌّ متصلٌ... سطح چیست؟ سطح عبارت از کمّ است؛ یکی از اقسام کمّ سطح است. یک کمّ متصلی است که اتصال دارد قارّ است و قرار دارد و فقط در دو جهت تقسیم میشود.
- . دیوان اشعار کلیم، ترجیعات و ترکیبات، شماره ۱: ساقی نامه.
