تبیین تفاوت حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی

و کون حدِّ الشی‌ءِ عینَ محدودِهِ و إن کان صحیحاً لکن لا یَستَدعی کونَ الحدِّ فرداً لِلمحدودِ.

حد شیء با محدوش یکی است. وقتی که شما می‌گویید: الإنسان حیوان ناطق حیوان ناطق عین همان انسانی است که گفتید و در این حرفی نیست و درست است لکن ایجاب نمی‌کند که حد فرد برای محدود باشد. وقتی می‌گویید: الإنسانُ حیوانٌ ناطقٌ حیوان ناطق دیگر فرد انسان نیست بلکه فرد انسان آن زید هست که دارد در خیابان راه می‌رود. آن عمرو است که در منزل نشسته است، آن فرد برای انسان است ولی این حیوان ناطق، فرد او نیست و مصداق اوست، مفهوم اوست و بین مفهوم و مصداق تفاوت در وجود و در ماهیت است.

و کذا کونُ مفهومِ الجوهرِ عینَ نفسِه لا یُصیِّرُه مِن جزئیاتِ الجوهر و أنواعِه و کذا باقی المقولات و إنّما یَلزَم لَو تَرتَّب علیه أثرُه‌ بِأن یکونَ نفسُ مفهومِ الجوهرِ مثلاً مِن حیثُ هو بِشرطِ الکلیةِ إذا وُجِد فی الخارج کان لا فی موضوعٍ و هذا المفهومُ بِشرطِ الکلیةِ یمتنعُ وجودُه فی الخارجِ إذ کلُّ موجودٍ خارجی مشخصٌ.¹

اینکه مفهوم جوهر عین خود جوهر است، این را مصداق جوهر نمی‌کند و از انواع جوهر قرار نمی‌دهد. چه موقع این مفهوم فرد برای آن محدود خواهد شد؟ وقتی که اثر وجودی این مفهوم بر این صدق بکند.

به اینکه نفس مفهوم جوهر به‌تنهایی، به شرط کلیت خودش اگر کلی باشد وقتی که در خارج باشد این در موضوع نباشد بلکه این خودش برای خودش شخصیت استقلالی داشته باشد. و مفهوم به شرط کلیت هم نمی‌شود که در خارج باشد. اگر یک مفهومی بخواهد در خارج باشد قطعاً جزئی خواهد شد و قطعاً مشخص خواهد شد.

أللهم صل علی محمد و آل محمد