مبانی و حقیقت وجود ذهنی در فلسفه اسلامی

این جزئی که می‌گویم: جزئی آن است که صدق بر کثیرین نکند، از نقطه‌نظر مفهومی قضیه‌ای است که درست شد و موضوعش این است، مفهومش این است، مبتدایش این است، خبرش هم این است، جزئی آن است که صدق بر کثیرین نکند، اما شما هر مصداق جزئی را نگاه بکنید، می‌گویید: این جزئی است. جناب آقای دکتر ... جزئی است، آقای دکتر... جزئی است، آقای حاج شیخ ... جزئی است، این جزئی چطور بر همه صدق کرد؟! از یک طرف می‌گوییم: جزئی آن است که بر افراد کثیرین صدق نکند و از یک طرف در خارج به هر مصداقی که می‌رسیم می‌گوییم: هذا جزئی، هذا جزئی. این که صدق نکند به حمل اوّلی ذاتی ما در اینجا تعریف برای جزئی آوردیم. این که الآن دارد در خارج صدق می‌کند به حمل شایع صناعی است و این منافاتی با همدیگر ندارد.

لذا مرحوم آخوند در مسئلۀ حمل می‌فرمایند: غیر از آن شرایط هشت‌گانه که باید اتحاد در هشت چیز داشته باشند، وحدت در حمل هم در اینجا شرط است. ممکن است شما یک قضیه را بگویید، این قضیه از یک نقطه‌نظر دوتا قضیۀ متناقضین باشند اما این قضیۀ متناقضین هردو هم درست باشند. مگر ما نمی‌گوییم که اجتماع نقیضین محال است، پس چرا در اینجا فرض کنید که اجتماع نقیضین شده است؟! این که می‌گویید: جزئی صدق بر کثیرین نکند، خب در اینجا می‌بینید که جزئی صدق بر کثیرین می‌کند. یا آن قضیۀ جزئی آن است که صدق بر کثیرین نکند صادق است یااینکه جزئی صدق بر کثیرین می‌کند جایز است، ولی هردو درست است اما در اینجا اتحاد حمل نیست بلکه اختلاف حمل است؛ از نظر حمل اوّلی ذاتی جزئی آن است که صدق بر کثیرین نکند و از نقطه‌نظر حمل شایع صناعی خود این جزئی در خارج قابل صدق و قابل انطباق بر همه است.

این نکته‌ای است که کلید و رمز برای ورود در بحث وجود ذهنی است که مرحوم آخوند باز کردند و به‌واسطۀ این، اشکالاتی که راجع به مسئلۀ وجود ذهنی هست مرحوم آخوند می‌خواهند آن اشکالات را جواب بدهند.