تأثیر تجرد نفس بر ادراک حقایق عقلی

بیان امورات ممنوعه در معاشرت انسان

چرا می‌گویند: انسان باید به امور کلی و عقلانی توجه کند؟! چرا می‌گویند: انسان نباید حکایت و رمان و قصص را بخواند؟! چرا می‌گویند: انسان نباید به مسائل و اخبار روزمره توجه کند؟! چرا می‌گویند: انسان نباید به صور و افلاک توجه کند؟! چرا می‌گویند: انسان نباید به غیبت و تهمت توجه کند؟! چرا می‌گویند: انسان نباید با بچه‌ها معاشرت کند؟! چرا می‌گویند: انسان نباید با افرادی که از نظر فکری پایین‌تر از خودش هستند خیلی معاشرت داشته باشد؟! در کتب فلاسفه و حکما هست که اینها در معاشرت با زوجات خودشان به حداقل اکتفا می‌کردند! چرا؟! برای چیست؟! به‌خاطر اینکه ارتباط با این‌گونه امور موجب انحطاط می‌شود و موجب این می‌شود که نفس از آن مرتبۀ ترقی خودش پایین بیاید! شما یک ساعت بنشینید و با زنتان در منزلتان صحبت کنید می‌بینید که آخر یا سر از غیبت درآورد یا سر از تهمت درآورد! هیچ اصلاً آدم نیستند که یک ساعت بنشینند و قشنگ حرف درست بزنند یعنی [نمی‌شود] از اول که استارت می‌زنند تا آن وقتی که تمام می‌کنند حرفشان حرف درست باشد! بالأخره می‌بینید رفت رفت رفت [و سر از غیبت و ... درآورد]. اگر انسان متوجه باشد صاف جلویش را بگیرد [خوب است] والاّ یک‌دفعه در آخر می‌بینی سر از کجا درآورد؛ غیبت، تهمت، نمّامی و به‌هم ریختگی و فلان! یک آشوبی در این دل به‌پا شد. همۀ اینها به‌خاطر چیست؟! به‌خاطر انحطاط نفس است! حالا اصلاً بعضی‌ها لازمۀ ذاتیشان این است، حالا به این کاری نداریم! و الذاتیُ لا یتغیَّر و لا یَتبدَّل. ولی اگر فرد دیگری بخواهد خودش را در آن مرتبه دربیاورد ضرر کرده و خسران پیدا کرده است!

لزوم محدودیت و تحت کنترل بودن معاشرت انسان با افراد

معاشرت باید محدود و در تحت کنترل باشد! انسان باید در جایی که می‌خواهد از آن زمینه خارج شود مواظب باشد تا آنکه [دچار خسران] نشود. یا فرض کنید [در معاشرت] با بچه‌ها هم همین است؛ یک وقت انسان مقداری معاشرت می‌کند که این عیبی ندارد ولی یک وقت در میان آنها می‌آید و خودش را مانند آن رتبه قرار می‌دهد، طبعاً می‌بیند که از آن حال‌وهوای ترقی و رقاع افتاد! مثلاً در مجالسی بروید و شرکت کنید که افراد عامی هستند، ببینید در چه مسائلی صحبت می‌کنند و حرف می‌زنند! از اول که می‌آیند از این‌طرف، آن‌طرف، زمان، بنزین، نفت، اوضاع و احوال، گرما، سرما و اینها صحبت می‌کنند و در آخر وقتی که آدم بیرون می‌آید، با یک قلب خسته و با یک [حال بد] بیرون می‌آید! مگر اینکه ذهن خودش را متوجه کند و از این جوّ بیرون کند!