براهین اثبات وجود ذهنی و پاسخ به اشکالات آن

اشکال سّوم بر طریقه دوّم از دلایل اثبات وجود ذهنی

اشکال سّومی که در اینجا هست این است که در مورد قضایاى شخصیّه که اینها قبلاً موجود بوده‌اند و فانى شده‌اند مانند اینکه زیدى بوده است و از دنیا رفته است و بدنش هم پوسیده است، مى‌گوییم که این زید داراى این خصوصیّات بود؛ 70 کیلو وزنش بود، عالِم بود، آکِل بود، ماشى و نائم بود، یعنی خصوصیّات یک شخصى که از دنیا رفته است را شرح مى‌دهیم؛ مثلاً می‌گوییم که مرحوم فلانی اینجا بود، منزلش در فلان کوچه بود، در فلان مسجد نماز مى‌خواند، فلان درس را مى‌داد، ارتباطاتش با مردم به این کیفیّت بود، یعنی قضایاى خارجیّه‌اى که آنها را بیان می‌کنیم درحالی‌که شخص الآن دیگر وجود ندارد، یا اینکه حتّى اگر وجود هم داشته باشد فرقى نمى‌کند، منتها دراین‌صورت بنابر این است که وجود ندارد.

شکّى نیست بر اینکه محمولات ما در این قضایا محمولات خارجى هستند، خوردن، خوابیدن و راه‌رفتن محمولات ذهنى نیستند بلکه محمولات خارجى هستند. و تحقّق محمولات خارجى براى موضوع، اقتضاء موضوعات خارجى را مى‌کند، بنابراین اگر ما وجود ذهنى را بپذیریم باید همان محمولاتى را که شما در این قضایا حمل بر موضوعات کردید الآن به‌صورت وجود شخصى براى این بار بشوند. پس وجود ذهنىِ شما وجود شخصى خارجى است، دراین‌صورت اشکال وحدت در عینِ تعدّد اثنین در اینجا پیش می‌آید، اتحّاد اثنین و دو چیزى که اینها واقعاً دو چیز هستند پیش می‌آید؛ یکى در زمان سابق بوده است و یکى الآن هست، یعنی در عین اینکه آنها دو چیز هستند درعین‌حال یک چیز هستند و این واضح‌البطلان است.

و بعضى ها از این مسئله جواب دادند بر اینکه وحدت در عینِ کثرت اشکال ندارد، زیرا اشکال ندارد که همان خصوصیّاتى که براى موضوع خارجى هست الآن به‌عنوان دیگری بر یک وجود ذهنى در اینجا بار بشود؛ مثلاً آن نوم که براى یک وجود خارجى هست الآن براى زیدى که قبلاً بوده است، در ذهن بار بشود و این اشکالى ندارد.