کیفیت خلق عارف و مسئله انعدام مخلوق

عالَمى که در آنجا هست از آن تعبیر به عالَم اعیان ثابته یا عالَم لوح محفوظ می‌شود که اعیان ثابتۀ خارجى به تمام هویّت خودشان در مقام اجمال در آن عالم حضور علمى و عینى دارند و این مسئله، مسئله‌اى است که لا یَشُذُّ عَن حیطَتِهِ شَیءٌ؛ یعنی از محدودۀ لوح محفوظ هیچ چیزى غایب و مخفى نیست. مسئلۀ لوح محفوظ عبارت است از نزولِ اسماء و صفات کلیّه پروردگار تا مادامى که این اسم و این صفت در عوالم مادون اسماء و صفات کلیّه که عالم ارواح، ملکوت، مثال و مادّه باشد موجود است و وجود دارد. آنچه که در تمام این عوالم انجام مى‌گیرد ـ در ابداعیّات که اصلاً زمان معنا ندراد و در غیر ابداعیّات که زمان مطرح است ـ آن مسئله و واقعه و حادثه به‌نحو اجمال در لوح محفوظ موجود است.

حضور عینى تمام مراتبِ نزول اسماء و صفات کلیّه در مرتبۀ لوح محفوظ

بنابراین هر مسئله و قضیّه‌اى که در این عالَم اتّفاق بیفتد چه به‌واسطۀ فرد عادى و چه به‌واسطۀ عارف، در لوح محفوظ که عالَم اسماء و صفات کلیّه است موجود است. نه اینکه فقط در یک زمانى موجود بوده است، اینکه بگوییم موجود بوده در یک زمانی غلط است بلکه موجود است و همیشه در او فعلیّت دارد. و وجود این حادثه و موجود، مسبوق به زمان عدم و خلاء و نقص در عالَم لوح محفوظ و اسماء و صفات کلیّه نیست و الاّ مرتبۀ نقص درآنجا به مرتبۀ ذات برمى‌گردد.

و چون ذاتِ تمام اشیاء به عینِ ثابتشان در آنجا حضور علمى و عینى دارند، بنابراین تمام مراتبِ نزول اسماء و صفات کلیّه هم در مرتبۀ لوح محفوظ که عالَم مشیّت و قضاء کلّى و ارادۀ کلّى است حضور عینى دارند. کارى را که عارف انجام بدهد در آنجا حضور علمى و عینى داشته است و کارى را که افراد عادى انجام بدهند هم در آنجا حضور علمى و عینى دارد؛ این کاغذى را که الآن من از اینجا برمى‌دارم و در اینجا مى‌گذارم، همین عمل من در آن عالَم مشیّت کلّى حضور علمى و عینى دارد. تمام این صحبت‌هایی را که من الآن مى‌کنم خَلقِ لفظ است و این خَلقِ لفظ در عالَم مادّه مسبوق به خَلقِ عینى وعلمى در عالم قضاء و مشیّت کلّى است.