حقیقت وجود و کیفیت آن در عالم تصور

درس سیصد و نوزدهم

نظر مرحوم آخوند نسبت به حقیقت وجود و کیفیت اعتباریت آن در عالم تصور (1)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

نقاوةُ عرشیة:

قَد تبیَّنَ مما قَرَعَ سمعَکَ أنَّ حقیقةَ الوجودِ مِن حیثُ هو غیرُ مقیدٍ بِالإطلاقِ و التقییدِ و الکلیةِ و الجزئیةِ و العمومِ و الخصوصِ و لا هو واحدٌ بِوحدةٍ زائدةٍ علیه و لا کثیرٌ و لا متشخصٌ بِتشخصٍ زائدٍ على ذاتِه کما سَنزیدک انکشافاً و لا مبهمٌ بل لیسَ لَه فی ذاتِه إلاَّ التحصلُ و الفعلیةُ.¹

می‌توان گفت که این فصل چکیدۀ مطالب گذشته در بحث وجود از عبارات ایشان است که در اینجا مطرح می‌کنند که در واقع می‌خواهند نظر خودشان را نسبت به مسئلۀ وجود و حقیقت وجود و کیفیت اعتباریت آن در عالم تصور را بیان کنند.

انظار مختلف در مورد حقیقت وجود

راجع به حقیقت وجود مذاهب مختلفه‌ای هست و انظار متفاوتی در این قضیه وجود دارد که طبعاً تابه‌حال به آنها کم‌وبیش اطلاع پیدا کردیم. یکی از آن انظار در مسئلۀ وجود عبارت است از اینکه حقیقت وجود عبارت از حقیقت لابشرطی است که این لابشرطی قید برای آن است؛ وجودی که مقید به کثرت و وحدت نیست. مسئلۀ دوم در مورد حقیقت وجود حقیقت لابشرطی مقسمی است که حتی معرّای از قید اطلاق است. مسئلۀ دیگر در حقیقت وجود حقیقت بشرط‌لا است؛ به شرط عدم تکثر و عدم تقید که این وجود، وجود منحصر به ذات باری است و بقیۀ آنها ظلال و فیء برای این وجود هستند. خصوصیات هرکدام از اینها قبلاً صحبت شد منتها مرحوم آخوند در اینجا نظرشان در مسئلۀ وجود با مرحوم حکیم نوری آن‌طوری‌که به نظرم می‌آید [یکی است و] ـ من اخیراً به رسالۀ نوریه‌اش مراجعه نکردم ـ ایشان هم همین لابشرط مقسمی را ملاحظه می‌کنند که در لابشرط مقسمی آن حقیقت نوریه نه اطلاق بر می‌دارد و نه قید بر می‌دارد یعنی اطلاق به‌عنوان قید در آن مسئله لحاظ نمی‌شود، نه اطلاق به معنای لازم و قرین.