حقیقت وجود واجب و نقد نظریه وجود مطلق

بیانی که مرحوم آخوند درقبال این قضیه می‌آورند و ردی که می‌کنند به ردود متفاوتی این مطلب را رد می‌کنند؛ یکی از آنها این است که اگر قرار باشد این کلام ثابت باشد لازمه‌اش این است که به تعداد تمام اشیاء ما واجب الوجود داشته باشیم و العیاذ بالله حتی قاذورات هم واجب الوجود باشند به‌جهت اینکه آن وجود مطلق نیست مگر یک طبیعت مهمله که طبیعت مهمله هیچ هویتی از خود ندارد الاّ مصادیق خارجیه. پس همان‌طوری‌که به تعداد طبیعت انسان افرادی که در خارج هستند انسان هستند، به تعداد طبیعت این حقیقت مهمله که وجود مطلق است افراد خارجی همه واجب الوجود هستند! ردهایی که ایشان بیان می‌کنند را ما از رو می‌خوانیم و خیلی هم‌چنین مسئله مشکل نیست.

مفهوم حکایت‌کننده از تعین خارجی

من می‌خواستم آن نکته‌ای که در اینجا به‌نظر می‌رسد را عرض کنم؛ کسی که الآن دارد می‌گوید که وجود مطلق باید ماهیت واجب الوجود را تشکیل بدهد والاّ یا باید عدم باشد که عدم ضد وجود است یا باید وجود خاص باشد و معروض باشد یا وجود خاص آن مطلق باشد و مقید به آن وجود مطلق باشد، این‌قدر فهم دارد که هیچ‌وقت مفهوم نمی‌تواند ماهیت و حقیقت و هویت خارجی یک شیء را تشکیل بدهد بلکه مفهوم در عالم مفاهیم هست و داخل در معقولات ثانیه و ثالثه و اینهاست و مسئلۀ تعین خارجی و محکی خارجی مسئلۀ دیگری است. مفهوم حکایت از تعین خارجی می‌کند و معنا ندارد که بگوییم که منظور از وجود مطلق در اینجا فقط نفس مفهوم به معنای مصدری است آخر نفس مفهوم به معنای مصدری که نمی‌شود هویت خارجی باشد! این مفهوم به معنای مصدری عبارت است از صور ذهنیه و آن تخیلات ذهنیه و صور علمیه‌ای که این در ذهن هستند به‌عنوان معقول ثانی فلسفی در اینجا مسئله وجود مطلق مطرح است.

منظور از وجود مطلق

پس منظور از وجود مطلق که ایشان مطرح کردند، ـ حالا چه خودشان بدانند یا خودشان ندانند ما به اینها کاری نداریم بلکه به خود این کلام کار داریم ـ وجود مطلق مفهومی معنا ندارد هویت خارجی یک شیء باشد پس اگر اینها می‌گویند که وجود مطلق، منظور از وجود مطلق یک حقیقت خارجی دارند مطرح می‌کنند که آن حقیقت خارجی عبارت از همان وجود سعی است که آن وجود سعی عبارت از وجود پروردگار است؛