حقیقت وجود واجب و نقد نظریه وجود مطلق

شما همین را نزول بدهید و آن وجود مطلق را در مورد مرایای خارجی [درنظر بگیرید]؛ آن وجود مطلق هم وجود بالصرافه می‌شود و این وجود بالصرافه به اَشکال مختلف درمی‌آید و شکل منافات با آن وجود بالصرافه ندارد. حالا نکته در اینجاست که آیا ما به این [مشت] دست می‌گوییم؟! به یک لحاظ می‌توانیم بگوییم چون حقیقت این شکل عبارت از همان لحمیت، عظمیت، بشریت و امثال‌ذلک است و هم به یک لحاظ نمی‌توانیم بگوییم چون دست به دستی می‌گویند که مشت [نیست]. اگر این [مشت] دست باشد پس این [حالتِ باز، دست] نیست و اگر این است پس این نیست درحالی‌که هردو هست و درحالی‌که هردو نیست! جهتش دو لحاظ است؛ لحاظ اول صرف الوجودی است که عبارت از عظمیت و لحمیت و اینهاست و مسئلۀ دوم آن لحاظ تشکّل اوست.

این مطالبی را که راجع به وجود مطلق این بندۀ خدا مثال زده و آخوند بر او تازیده است همین را می‌خواهد بگوید که ما یک وجود داریم که عبارت از وجود مطلق است که اصل الوجود است و نمی‌شود وجود خاصی درقبال سایر موجودات باشد، اگر می‌گفتید که همان وجود خاص، وجود مطلق است دیگر این اشکال وارد نمی‌شد و شما همان وجود خاص را از وجود پروردگار دفع کردید خدا را هم مثل سایر ممکنات کردید وقتی مثل او شد وجود مطلق که عبارت از طبیعت مهمله است و تحقق او به تحقق مصادیق است پس به تعداد مصادیق واجب الوجود داریم چون وجودِ مطلق، واجب الوجود شد؛ این وجود مطلق شد و آن وجود مطلق شد و همۀ اینها وجود مطلق شدند. این اشکال را برای ایشان را مطرح می‌کند اما مسئله و آنچه که واقعیت قضیه است و بعید است یک هم‌چنین شخصی و افرادی این مطالب را بگویند این نکته است که وجود مطلق را وجود سعی می‌دانند و وقتی وجود سعی دانستند دیگر دراین‌صورت با آن تقید منافات ندارد.