
ملاک موجودیت و تحقق اعیان در هستی
بررسی دیدگاههای فلسفی درباره کیفیت وجود و ظهور اشیاء
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبانی فلسفی پیرامون کیفیت و ملاک موجودیت اعیان در عالم هستی میپردازند. بحث با طرح سه دیدگاه کلان در باب حقیقت وجود آغاز میشود؛ دیدگاه نخست به اختلاف حقیقی در مراتب وجود اشاره دارد، دیدگاه دوم به اصالت ماهیت و اعتباری بودن وجود میپردازد و دیدگاه سوم که به ذوق متألهین منسوب است، بر وحدت شخصی وجود و انحصار آن در ذات پروردگار تأکید میورزد. در این میان، استاد با نقد دیدگاههای مخالف، به تحلیل دقیق معنای «الله نور السماوات و الارض» و تفاوت میان وجود استقلالی و ظهورات نوری میپردازند. ایشان با تفکیک میان «بود» و «نمود»، کیفیت تعلق ماهیات به مبدأ هستی را شرح داده و با نقد استدلالهای صاحب اشراق، تبیین میکنند که چگونه کثرات خارجی، ظهورات و اطوارِ همان حقیقت واحد هستند، بدون آنکه تعدد ظهورات، موجب تعدد در مظهر گردد.
ملاک موجودیت و تحقق اعیان در هستی
2آیا معنای این آیه این است که سماوات و ارض در عین استقلال ماهوی خودشان و در عین تحقق و تکون خودشان مانند اشیائی که در این غرفه قرار دارند آنها هم ثابت هستند و وجود استقلالی دارند؟! بعد ذات اقدس پروردگار میآید موجب ظهور آنها میشود و مانند اینکه خورشید بر قمر تلألؤ میکند و ما قمر را به حالات و انواع مختلف مشاهده میکنیم، آیا این هم همینطور است و مقصود از آیه این است؟! یعنی سماوات و ارض برای خودشان وجود استقلالی دارند بعد برای روشن شدن و ظهور، خداوند موجب بروز و ظهور آنها است؟! حالا نه بروز و ظهوری که خورشید و شمس را قرار بدهد و این تلألؤ کند. نه، از خارج و از نفس خود یک نوری را از ذات خود متلألئ میکند نور، نور مادی است و موجب بروز و ظهور سماوات و ارض است.
طبعاً با طرح این مسئله برای همه این قضیه بسیار واضح البطلان تجلی میکند! چرا؟! چون از ابده بدیهیات است که سماوات و ارض وجودی مستقل و منحاز از وجود پروردگار ندارند. پس این حقیقت نوریه که در آیۀ شریفه هست که ﴿ٱللَهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ﴾ با این حقیقت نوریهای که مشاهده میکنیم مختلف است. این حقیقت نوریه خودش وجود استقلالی دارد و وجودات استقلالی را ظاهر میکند. آن حقیقت نوریه وجود استقلالی دارد و موجب وجود اشیاء است نهاینکه موجب ظهور اشیاء است. وجود اشیاء بهواسطۀ آن حقیقت نوریه عبارت از ظهور اشیاء است. من فقط آمدم مثال بزنم و اختلاف بین دو مطلب را بگویم.
این آقایان میگویند که اصلاً در حقیقت وجود بین آن وجودی که اختصاص به ذات پروردگار دارد و آن وجودی که مربوط به ما هست، اختلاف در تشبیه مثل این نوری است که دارید میبینید و آن نوری که وجود اشیاء از آن پدید میآید و اصلاً ارتباطی بههم ندارند و درعینحال به هردو نور گفته میشود. شما هم به این نور میگویید و هم به ﴿ٱللَهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ﴾ نور میگویید و هم به آن حقیقی که برای شما در نفس روشن میشود و اشکالات شما برطرف میشود به آنهم نور میگویید.
