ملاک موجودیت و تحقق اعیان در هستی

درس سیصد و هشتم

کیفیت و ملاک برای موجودیت و تحقق اعیان

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

و مِنهم مَن فَرَّقَ فَقالَ بِالاختلافِ بِالحقیقةِ حَیثُ یَکونُ بَینهُما مِن الاختلافِ ما بِالتشکیکِ کَوجودِ الواجبِ و وجودِ المُمکن.

و زَعمَت جَماعةٌ مِن الآخرین أنَّ الوجودَ أمرٌ عامٌ عقلیٌ انتزاعیٌ مِن المَعقولاتِ الثانیةِ و هوَ لَیسَ عَیناً لِشی‌ءٍ مِن الموجودات.¹

معنای آیۀ: ﴿ٱللَهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلأَرضِ﴾

مرحوم آخوند سه قول و سه مطلب را در اینجا ـ البته احتمالاً به مسئلۀ بعدی می‌رسیم ـ راجع به کیفیت و ملاک برای موجودیت و تحقق اعیان بیان می‌کنند. و در این مسئله بین ذات واجب الوجود و سایر ذوات از ممکنات فرق نمی‌کند. یکی قول به اختلاف حقیقی در موجودیت اشیاء است. این قول قائل به اختلاف نفس هویت خارجی است که آن هویت و این موجودیت خارجی در مراتب خودش باهم اختلاف دارند؛ هم در مراتب ممکن و هم بین ممکن و واجب الوجود [باهم اختلاف دارند]. در واقع نحوۀ تعین خارجی در واجب الوجود غیر از آن تعینی است که در ممکنات مشاهده می‌کنیم. ما الآن خیال می‌کنیم که این آب، آب است اما این ماء نسبت به آن حقیقتی که دارد یک حقیقت جدا و مجزایی است که آن حقیقت جدا و مجزا فقط از نقطه‌نظر اسمی با این حقیقت ماهیت تفاوت دارد مانند اینکه الآن نور برای ما به همین الظاهرُ بِنفسه و المُظهرُ لِغیره است اما وقتی که شما آیۀ قرآن را تلاوت می‌کنید: ﴿ٱللَهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ﴾² در آنجا چه معنایی از این نور به‌نظر می‌آید؟! آیا می‌توانید آن معنا را ادراک کنید؟! ادراک آن خیلی مشکل است! نمی‌گویید: اللهُ مُنورُ السَّمواتِ و الأرض یا اللهُ یَجعلُ السَّمواتِ و الأرضَ نورانیاً و ظاهراً. نفس حقیقت الله این ﴿نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ﴾ است.

این مطلبی که خودِ حقیقتِ الله نور آسمان‌ها و زمین است، ادراک این مسئله با ادراک معنای نور ما بینَ المشرق و المغرب اختلاف دارد. چون این نور یک حقیقتی است که مُظهر غیر است. الآن این فرش ظاهر نیست. اگر این سراج الآن خاموش بشود این فرش دیگر ظاهر نیست. افرادی که در اینجا نشسته‌اند و اشیائی که در این اطاق هستند دیگر ظاهر نیستند و این اشیاء وجود استقلالی دارند. تنها اختلاف و تفاوتی که در اینجا هست این است که با وجود اینکه این اشخاص در عین استقلال خودشان و تعینشان قرار دارند فقط ظاهر می‌شوند و کار دیگری در اینجا انجام نمی‌شود. وقتی که شما چراغ را روشن می‌کنید این نور موجب وجود اشیاء خارجی نیست بلکه موجب ظهور آنها است و اشیاء خارجی به حال خود هستند ولی در آیۀ شریفه می‌فرماید: ﴿ٱللَهُ نُورُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ﴾ نفس خدا، نور سماوات و ارض است.