تبیین کیفیت تصویر حقیقت اشیاء در فلسفه

حالا این موقعیت، موقعیت امیرالمؤمنین بود و استبعادى هم ندارد بالأخره امیرالمؤمنین که مى‌خواهد امیرالمؤمنین شود باید به این نحو باشد و اگر نباشد دیگر على نیست، ما آن على را قبول داریم که این‌گونه باشد. آن امام سجادی را قبول داریم که این وضع را داشته باشد! تواضع در مرتبۀ عبودیت به جان او نشسته باشد نه‌اینکه تصنع کند؛ تصنع در یک جا هست و یک جا نیست و مسئله از دست انسان خارج مى‌شود و به شخصى لگد مى‌زند! یک جا تحمل ندارد فحش مى‌دهد اما کسى که تواضع در جانش نشسته است او به شکل دیگر متحول شده و هیچ چیز نمى‌تواند این تواضع را از وجود او خارج کند.

علىٰ‌کلّ‌حال پروردگار نیز با علو مقامى که دارد با حفظ سمت که او جاعل و مبدأ اول و قادر على الإطلاق است با تمام افراد و با تمام اشیاء حتى با این کاغذ همنشین و جلیس و مصاحب مى‌شود به‌طورى‌که شما هر گوشۀ آن کاغذ را نگاه کنید خدا را مى‌بینید، همۀ آن را نگاه کنید خدا را مى‌بینید، نوشتۀ روى آن را نگاه کنید خدا را شما تماشا مى‌کنید. این مرتبه، مرتبۀ جمعیتى است که قاعدۀ صرافت و بساطت این مرتبه را اقتضاء مى‌نماید.

و حینَ اعترضَ علیهم بِأنَّ الوجودَ الخاصَ أیضاً یحتاجُ إلى الوجودِ المطلقِ ضرورةَ امتناعِ تحققِ الخاصِ بدونِ العام.

أجابوا بِأنَّه وجودٌ خاصٌ متحققٌ بِنفسِه لا بِالفاعلِ قائم بذاتِه لا بِالماهیةِ غنیٌ فی التحققِ عن الوجودِ المطلقِ و غیرِه مِن العوارضِ و الأسبابِ.

وجود خاص نیز احتیاج به وجود مطلق دارد زیرا خاص بدون عام نمی‌شود، هر خاصى به عام نیاز دارد! وقتى که شیئی خاص است در تحت یک ماهیت عام قرار دارد بنابراین وجود پروردگار نیز احتیاج به وجود مطلق دارد چون خودِ شما مى‌گویید که وجود پروردگار، وجود خاص است و وقتى وجود خاص است باید در تحت کفالت و تکفل وجود مطلق باشد که بر همۀ اشیاء حمل مى‌شود، شما مى‌گویید که زیدٌ موجودٌ، بکرٌ موجودٌ، الماءُ موجودٌ، السماءُ موجودةٌ، الله موجودٌ، اگر وجود الله را وجود خاص مى‌گیرید، این وجود خاص باید در تحت وجود مطلق باشد. اگر وجود عام می‌دانید وجود عام در خارج وجود ندارد.