تبیین کیفیت تصویر حقیقت اشیاء در فلسفه

البته در کشورهای دیگر این‌طور هستند، اینجاها نیستند و ما از این چیزها مبرا هستیم! در بعضى از کشورها مى‌بینیم که یک رئیس نظامى کودتا کرده و رئیس‌جمهور شده و حالا با حفظ سمت نخست‌وزیر و وزیر دفاع هم شده است لابد تفنگ هم دارد و ... !! در این دنیای شیرتوشیر ما این حفظ سمت را در مورد خدا در نظر مى‌آوریم؛ خداوند با حفظ سمت در مرتبۀ لا حد و لا رسمى خود، همۀ حدود دیگر را نیز دارد؛ یعنى خدا قرمز است، خدا سیاه است، خدا آبی، خدا زرد است، خدا ماده است، خدا مجرد است، خدا نور است؛ نه‌اینکه خدا مقید به نور است بلکه نور متراوش از خداست، نه‌اینکه خدا قرمز است بلکه لون متراوش از خداست! چرا مى‌گویم که خدا قرمز نیست؟! زیرا قرمزى و زردى دو کیف متفاوت و مخالف است اگر شیئی در یک لحظه داراى رنگ قرمز باشد نمى‌تواند در همان لحظه داراى رنگ سیاه یا رنگ زرد نیز باشد. باید زمان عوض شود و مکان عوض شود تااینکه براى او تبدل ظرف پیدا شود اما در مورد خدا این‌طور نیست.

خود مرحوم آخوند مطلب را بیان می‌کند و ما یک‌قدری جلوتر رفتیم منتها ما برای صحبتی که ایشان می‌کنند و اختلافشان با مبنای حکمای متألهین که دارای آن مبنا هستند این را گفتیم.

کیفیت تواضع خدا و امام

مرحوم سید احمد کربلائى با حفظ مرتبۀ بساطت و مرتبۀ اعلائیتی که براى ذات قائل است، آن مرتبه را منافى با ادنىٰ مراتب عالم تحقق نمی‌داند. نکتۀ در اعلائیت این است که او با مرتبۀ تواضع بتواند خود را با کمترین افراد تطبیق دهد اما تواضعى که در یک‌جا خم شوند و در جای دیگر اعتناء نکنند تواضع نیست! تواضعى که خدا دارد که موجب علو شأن اوست این است که در همان مرتبۀ رفعت که وجود دارد با ادنىٰ مراتب هم جمع مى‌شود. تواضعى که امیرالمؤمنین علیه‌السّلام داشت این بود که در عین مرتبه‌ای که از نقطه‌نظر استغناء و استقلال و مرتبۀ مولویت و آمریت و ولایت داشت خود را با کمترین افراد جامعه پایین می‌آورد. خود حضرت کیسۀ گندم و نان و خرما را برمى‌داشت و به منزل ایتام می‌برد.