
تبیین کیفیت تصویر حقیقت اشیاء در فلسفه
بررسی تفاوت وجودات خاصه و جایگاه وجود مطلق
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت تصویر حقیقت اشیاء در فلسفه مشاء و نقد آن میپردازند. بحث با بررسی نحوه عروض وجود بر ماهیت در ممکنات و تفاوت آن با ذات واجب آغاز میشود. در ادامه، این پرسش مطرح میگردد که اگر هر وجودی خاص است، چگونه میتوان وجود مطلق را بر آن حمل کرد و آیا این حمل مستلزم احتیاج وجود خاص به وجود مطلق است یا خیر. استاد با تحلیل دیدگاه مشائین و تبیین تکثر وجودات، به این نتیجه میرسند که تکثر موجودات نه از ناحیه ماهیات، بلکه از ناحیه خودِ نفسِ وجود است. در نهایت، با اشاره به مبانی عرفانی و نظریه صدرالمتألهین، تفاوت میان وجودات خاصه و وجود مطلق و نحوه سریان حقیقت الهی در مراتب کثرت با حفظ بساطت و صرافت ذات تبیین میشود تا روشن گردد که چگونه حقیقت واحد در عین کثرت، وحدت خود را حفظ میکند.
تبیین کیفیت تصویر حقیقت اشیاء در فلسفه
2بنابراین هر وجودى، وجودِ خاصِ مختصِ به خود آن ذات است. در بارى هم همینطور مىباشد؛ وجود بارى وجود خاص و مختصِ به ذات بارى است و این وجود با سایر وجودها متفاوت است. اگر بر کلام این دسته اعتراض شود که چطور شما در خصوص یک امر خاص به یک امر عام احتیاج دارید؟ در ذات بارى نیز وقتى که وجود خاص است احتیاج به وجود مطلق که عام است وجود دارد. وقتى مىگویید که ذات بارى موجود است، این وجود مطلق را همانطور بر ذات بارى نیز حمل مىکنید که بر سایر ماهیات حمل مىکنید و هیچ فرقى در این حمل وجود ندارد، چطور در سایر ماهیات وجود مطلق را بر آنها حمل مىکنید و مىگویید که زیدٌ موجودٌ، عَمروٌ موجودٌ، شجرٌ موجودٌ، سماءٌ موجودٌ و این ماهیت براى وجود خود در حمل این وجود بر او به انتساب آن وجود مطلق احتیاج دارد، در وجود بارى که وجود خاص مىباشد همینطور است. یا باید خصوصیت را از وجود بارى بردارید و وقتى خصوصیت برداشته شود دیگر شیء در خارج تحقق پیدا نمىکند، نه بارى و نه غیر بارى! یا اگر خصوصیت را بر وجود بارى حمل مىکنید این خصوصیت استناد به وجود مطلق را اقتضاء مىکند و تا وجود مطلق استناد به این وجود خاص پیدا نکند هر وجود خاصى ـ چه وجود بارى و چه وجود غیر بارى ـ محقق نمىشود. بنابراین در اینجا مسئلۀ نیاز و احتیاج پیدا مىشود.
جوابى که این آقایان مىدهند این است که وجود خاص در بارى با وجود خاص در سایر موجودات متفاوت است. در سایر موجودات مسئله، مسئلۀ احتیاج ماهوى و احتیاج عینى و خارجى اشیاء به آن وجود مطلق مىباشد و بدون او شیء در خارج وجود پیدا نمىکند یعنى بدون استناد به فاعل و بدون استناد به جاعل، شیء در خارج وجود پیدا نمىکند اما در وجود بارى با اینکه وجود خاص است مسئلۀ قائم به ذات بودن و مستقل در ذات بودن او را از سایر وجودات امتیاز مىدهد. در وجود خاص بودن کسی شک نمیکند که وجود خاص اختصاص به ذاتى دارد که متعین است و در خارج تحقق خارجى دارد مانند سایر وجودات خاصه که آنها از همین قبیل هستند.
