کیفیت تحقق صور علمیه در نفس انسان

خلاصه آمده بودند به منزل و نشسته بودند همه خوشحال که بله حالا آقای حداد را بردند گرداندند و خلاصه یک مقداری هم ظاهراً هم‌چنین یک حالی که برایشان خوشایند بود داشتند و... همین‌که آقا سید مرتضی آمد و کنار آقای حداد نشست گفت: آقا شنیدم شما را به باغ‌وحش بردند. گفتند: بله، رفتیم. گفت: آقا برای شما همۀ اینها باغ‌وحش هستند پس برای چه به باغ‌وحش رفتید؟! ایشان آن‌قدر خندید که از حال رفته بود! همۀ اینهایی که پز می‌دانند و ... اینها که همه برایتان باغ‌وحش هستند دیگر باغ‌وحش رفتن ندارد! بعد ایشان برگشته بودند من در آن مجلس بودم خیلی برایشان جالب بود می‌گفتند: عجیب خدا اسمائی دارد! عجیب صفاتی دارد! هرکدام از اینها مظهر یک اسم هستند و مظهر یک صفت هستند! شیرش چطور است! فیلش چطور است! مثل اینکه تا حالا این حیوان‌ها را ندیده بودند و سیر بقاء امروز برایشان در این باغ‌وحش حاصل شد! می‌گفتند: خیلی عجیب بود! خیلی چیزها دیدیم! قضیه آن بندۀ خدا هم که [آن میمون فضولاتش را به صورتش پاشید] خیلی بهتر کرده بود و ترتیبش را داده بود!

حالا آن را که واقعاً یک عارف الآن دارد می‌بیند شیر را در اینجا می‌گذارد و خرس را هم در اینجا می‌گذارد حالا اگر شما باشید چه می‌فهمید؟! هیچ! فقط اینکه شیر درنده‌تر است اما به آن خصوصیت وجودی او که چه شده این خرس شده و این شیر شده، آیا به آن خصوصیات وجودی او تا حالا کسی پی برده است؟! آن که ما می‌بینیم که قد شتر به‌عنوان مثال سه‌متر و طولش این مقدار است و حالا شیر چنگال دارد و دندانش این‌طور و فلان است خب اینها که جنبۀ مایزۀ بین دو چیز نیست! خب حالا چنگال دارد یا یالش به این نحو است و... آنچه که باعث شد الآن اسد اسد بشود و ابل ابل بشود یعنی همان جنبۀ فصلیت و جنبۀ صورتیت یک شیء برای چه کسی حاصل می‌شود؟! برای شخصی که بتواند اشراف بر تقسیم عالم وجود پیدا کند که چطور تقسیم می‌شود. کار هر کسی نیست!