زیادت وجود بر ماهیت در فلسفه اسلامی

یکی از آن ادله‌ای که ذکر کردند انفکاک در تعقل است چون ما می‌توانیم ماهیات را تصور کنیم ولکن وجود آنها را تصور نکنیم، ممکن است به این مسئله ایراد شود و بگویند که نفس تصور ماهیت ملازم با وجود ذهنی اوست، می‌گوییم که بله! به‌حسب حمل شایع ملازم با وجود ذهنی اوست، نه به‌حسب حمل اوّلی و حمل هوهو یعنی وقتی که شما یک وجود ذهنی و یک مفهومی را تصور می‌کنید خواهی‌نخواهی وجود ذهنی باعث شده است که شما این مفهوم را تصور کنید ولی صحبت در این است آیا در هنگامی که آن مفهوم را تصور می‌کنید ملتفت وجود ذهنی او هستید یا نیستید؟ کسی ملتفت نیست! بچه‌ای که می‌گوید: بابا برای من بستنی می‌خری یا نمی‌خری؟ بگویید که شما این بستنی که تصور کردید همراه با وجود ذهنی بوده یا نه؟ می‌گوید که آقا اصلاً پس گرفتم هرچه می‌خواستم! می‌گویید که نه! از ما بستنی خواستی! این بستنی که شما در ذهن آوردی بستنی موجود را تصور کردید یا بستنی معدوم؟! بستنی معدوم که قابل اشتراء نیست! بستنی موجود هم که بالأخره کجاست؟! کدام خیابان مورد نظر شما بوده است؟! کدام دکان مورد نظر شما بوده است که بستنی موجود است؟! می‌گوید که والله من خیابانی درنظر نداشتم! می‌گویید که نمی‌شود دیگر پس این بستنی معدوم است! می‌گوید که آقا من بستنی می‌خواهم، می‌گویید که نمی‌شود! یا وجود ذهنی باید مورد نظرت باشد یا وجود خارجی! بستنی معدوم را من نمی‌توانم بخرم! بالأخره این بچه هم می‌ماند! ما هم بعضی وقت‌ها از این کارها با بچه‌هایمان می‌کنیم، آنها می‌گویند که بابا درس خودتان را پس می‌دهید؟ بیچاره‌ها همین‌طور به ما نگاه می‌کنند!

بنابراین در اینجا این بچه‌ای که تصور امری را کرده است، تصور وجود ذهنی‌اش را که نکرده است که این امر بدون وجود ذهنی در ذهن من تحقق پیدا نمی‌کند. اگر کسی بگوید که نه! ما بین مسئلۀ تصوراتمان و وجود ذهنی انفکاک قائل می‌شویم و چه کسی گفته است بر اینکه هر تصوری عبارت از وجود ذهنی است؟!