زیادت وجود بر ماهیت در فلسفه اسلامی

إنَّما الاختلاف در اینکه این حقیقت خارجیه که ما مشاهده می‌کنیم آیا دارای دو حقیقت است که الآن در خارج یکی است یا یکی زائد بر دیگری است یعنی وجود، زیادی بر این ماهیت است یااینکه آن وجود خارجی عین ماهیت است؟ در اینکه آن وجود خارجی عین ماهیت در خارج هست ...، البته در این اختلاف هست به‌نحو اینکه این اتحاد، اتحاد ترکیبی است یااینکه اتحاد عینی و اتحاد خارجی است، در این مسئله اختلاف هست اما آنچه که محطّ بحث است این است که این زیادی وجود بر ماهیت که الآن در خارج این زیادی کاملاً مشخص است که وجود زائد بر ماهیت است به چه معناست؟ آیا این زیادی، زیادی حقیقیه و خارجیه است یااینکه این زیادی مفهومی است؟

منظور از زیادی وجود بر ماهیت

مرحوم آخوند می‌فرمایند که زیادی وجود بر ماهیت یک زیادی که به‌نحو مباینت باشد نیست؛ یعنی دو وجود در خارج هست یک وجود را ما به آن همین وجود می‌گوییم، یک وجود هم به نام ماهیت است و این دو وجود به‌هم منضم می‌شوند مانند سرکه و انگبین و بعد تشکیل یک متحد خارجی و یک تعین خارجی را می‌دهند به این نحو نیست، چرا؟ به‌جهت اینکه فرض بر این است که این ماهیت قبل از زیادت وجود بر او موجود نبود والاّ اگر موجود بود نقل کلام در وجود ماهیت قبل از زیادۀ وجود بر آن می‌شود و تسلسل یا دور لازم می‌آید که آیا به همین وجود است یا به وجود قبلی است.

مثلاً یک شیء را شما در کنار یک شیء دیگر قرار دهید، این باعث اتحاد آن شیء نخواهد شد و اگر هم ترکیب شود این ترکیب گرچه موجب وحدت خارجی است ولی از دو شیء متمایز موجودین جدای از هم ترکیب شده است مانند ماء و ملح که ماء موجودٌ خارجیٌ و ملح موجودٌ خارجیٌ، از ترکیب این دو، امر ثالثی متولد می‌شود که شما ماء المالح می‌گویید یعنی چیزی که از آب و ملح در اینجا ترکیب شده است ولی بحث در ماهیت و بحث در وجود به معنای دو امر موجودین خارجی نیست چون فرض بر این است که ماهیت قبل از زیادت وجود موجود نبود، اگر موجود بود دیگر زیادت وجود بر او لغو بود و معنا نداشت و تسلسل یا دور لازم می‌آمد.