تحلیل منطقی قضایای شرطیه لزومیه

خود قضیه را با نفس‌الأمر لحاظ می‌کنند. خود مواد قضیه آیا با نفس‌الأمر منطبق است یا نه؟ در منطق صوری و مادی بحثش مربوط به کیفیت و ربط بین قضایا است ولی خود این قضیه، تا قضیه صادق نباشد که آن ربط محقق نمی‌شود! در صدق قضایا علاوۀ بر آن جهت در قضیه، خود مادۀ قضایا هم باید باهم صادق باشند.

تلمیذ: قضیه لازم نیست صادق باشد، احتمال صدق و کذب بر قضیه می‌رود.

استاد: می‌دانم! در صدق لزومیه مگر به صدق تعلق و ارتباط نیست؟! ما هم در نفس‌الأمر همین را می‌گوییم. ما می‌گوییم: الآن که شما فردیت را حمل بر اِثنین کردید، آیا این قضیۀ شما صادق است یا کاذب است؟!

تلمیذ: کاذب است!

استاد: اگر کاذب است پس نمی‌تواند با قضیۀ بعدی علاقه پیدا بکند چون حد وسط تکرار نشده است. حد وسط در صورتی تکرار می‌شود و علت تامه است که بر همۀ اوضاع در اینجا تالی بر مقدم صدق کند، در اینجا صدق نکرده است! شما در اینجا فردیت را آورده‌اید! عددیتی را که بر اِثنین حمل کردید آن عددیتی است که حمل بر فردیت می‌شود! اما عددیتی که به‌واسطۀ زوجیت بر اِثنین حمل بشود دیگر نافی فردیت است؛ یعنی اشکال را به فردیت می‌زند. فردیتی که شما در صغریٰ محمول برای اصغر قرار دادید آن فرد بیاید دراین‌صورت باید منتفی بشود!

تلمیذ: در اینجا عدد را علت تامه می‌گیریم؟

استاد: بله، حد وسط است. حد وسط علت تامه است.

أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد