تحلیل منطقی قضایای لزومیه و شرطیه

لزوم ترتب حکم به ربط بین محمول و موضوع در قضایا

در اینجا به مسئلۀ استحالۀ رفع نقیضین اشکال وارد می‌شود درحالی‌که اصلاً نسبت به این قضیه توجه نشده که در قضایا حکم باید به ربط بین محمول و موضوع مترتب بشود یعنی باید بین محمول و موضوع یک سنخیت در ماهیت وجود داشته باشد. مفهوم چهارشنبه مفهوم زمان است و مفهوم آبی و غیر آبی بودن در رنگ مفهوم کیف است، کیف از مقولۀ زمان نیست و زمان از مقولۀ کیف نیست بنابراین حمل مقولۀ کیف بر مقولۀ زمان از اصل محلّ ایراد است نه‌اینکه در اینجا رفع بین متناقضین است.

بله، اگر چنانچه فرض بشود این لون بر چهارشنبه‌ای صدق بکند یعنی اگر فرض فارض اقتضاء حمل لون را بر چهارشنبه بکند خب دراین‌صورت یا باید لون آبی در اینجا ثابت بشود یا غیر آبی! مغالطه را متوجه شدید؟! اول کیف را حمل بر یک مقولۀ دیگری کرده‌اند و به‌واسطۀ این حمل بر آن وجود آن کیف را مورد خدشه قرار داده‌اند. در حمل اول اشکال نکردند که این حمل مقولۀ کیف بر مقولۀ زمان اشکال دارد. بله، اشکال از حمل وجود و عدم وجود لون آبی تعلق نمی‌گیرد که در اینجا رفع نقیضین باشد. اشکال به حمل برمی‌گردد یعنی حمل رنگ آبی بر این روز چهارشنبه اشکال دارد، نه‌اینکه اشکال از رفع آبی و عدم آبی بودن پیدا می‌شود که پس رفع نقیضین در اینجا محال نیست! اینکه شما می‌گویید: امتناع اجتماع نقیضین جزء قضایای بتّیه است یکی از آن قضایای بتّیه و اولیه رفع نقیضین است، در اینجا مسئله‌ای لازم نمی‌آید. چرا؟ به‌جهت اینکه در اینجا می‌بینیم که عدم صدق لون آبی بر چهارشنبه صادق است این الآن در اینجا عدم صدق دارد، وقتی که عدم صدق دارد در طرف وجود خود وجود لون آبی هم منتفی از چهارشنبه است، نه الآن لون آبی بر چهارشنبه صادق است و نه عدم لون آبی بر چهارشنبه صادق است. ارتفاع نقیضین در اینجا آمد که چهارشنبه نه آبی است و نه غیر آبی ولی اشکال به رفع نقیضین نیست بلکه اشکال به حمل مقوله‌ای است که این مقوله باید بر مقولۀ مسانخ خودش حمل بشود و در اینجا آن حمل انجام نشده است و به عبارت دیگر مسئلۀ سنخیت در ماهیت در اینجا مدّنظر قرار نگرفته است.