استلزام ممتنع ذاتی و کیفیت تلازم بین محالات

مثل اینکه کسى که اقرار کند چطور دادگاه و محکمه او را محکوم می‌کند؟ حالا اگر شخصى به دروغ یک اقرار کند اولا این دروغ اقرار کرده است و گناهى انجام داده است بعد هم به‌خاطر همین دروغ، محکمه طبق اقرار خودش مواردى را هم بر او بار مى‌کند؛ اگر طلب دارد، ادعا کند طلبى مترتب بر او است یا اگر غرامتى از جایى به او مترتب مى‌شود باید بپردازد، تمام اینها به‌خاطر آن خلافى است که اول کرده است.

تأثیر پایه‌گذاری سنت‌های حسنه و سیئه و بازگشت آن به خود شخص

یااینکه مى‌گویند:

مَن سَنَّ سُنةً حَسَنةً فله أجرُها و أجرُ مَن عَملِ بها إلی یَوم القیامة؛ و مَن سَنَّ سُنةً سیئةً کان علیه وِزرُها و وِزرُ مَن عَمِل بها إلی یَوم القیامة.¹

کسی که یک سنت سیئه را به‌وجود آورده است، آن بعدى که مى‌آید [ادامه می‌دهد و عمل می‌کند] گناهش را پاى او مى‌نویسند، آن بعدى را هم مى‌نویسند همین‌طور إلى یوم القیامة! این سنت سیئه مسئلۀ خیلى مهم است که چطور این سنت‌های سیئه موجب وزر و وبال مى‌شوند. افرادى که بعد مى‌آیند و اینها نادان‌اند و خیال مى‌کنند این سنت، سنت حسنه بوده و درست بوده و همین‌طور ادامه مى‌دهند و همین وزر و وبالش براى آن افرادى است که قبل این کار را انجام دادند، بله! این جناب هم همین‌طور است.

کانَت معلومة بالضرورةِ کاستلزامِ ... حالا مى‌خواهد این به ضرورت مشخص باشد، یعنی این علاقۀ بین آنها معلوم باشد و بدیهى باشد مثل اینکه استلزام دارد اگر دو ممتنع ذاتى در یک جا جمع شوند، این استلزام دارد که یک امتناع ذاتى تحقق داشته باشد. وقتى دو امتناع ذاتى در یک جا جمع شوند پس یک امتناع ذاتى در آنجا جمع شده است، این استلزام دارد. این خیلى بدیهى است یا مثل استلزام حماریت زید ناهقیت او را؛ اگر حماریت زید ثابت شد در اینجا ناهقیت هم براى زید ثابت است، این‌هم در اینجا اشکال دارد.