تحلیل امکان ذاتی و امکان استعدادی

تلمیذ: همین وجود است پس ماهیت در واقع همین است که مشاهد ما است، در واقع همان وجود است منتها کیفیتش [فرق می‌کند].

استاد: احسنت! ما همین را می‌گوییم. می‌گوییم که این وجود به اضافۀ آن کیفیت؛ یعنی هم وجود الآن در خارج هست و هم کیفیتش در خارج هست. چرا می‌گویید که وجود هست و کیفیتش نیست؟ اگر کیفیتش نیست پس با حالات دیگر نباید فرق کند درحالی‌که شما می‌گویید: فرق می‌کند، این فرق بین اعتبار و غیر اعتبار است.

تلمیذ: در بحث اشتراک لفظی قید نکرده بودید پس شما مبنای صحبتتان براین‌اساس بود که در اشتراک لفظی ...

استاد: عرض ما این بود که در اشتراک لفظی، دو مصداق در آن طبیعت و مفهوم لفظ دال بر دو مصداق با همدیگر ارتباط و تعلقی ندارند.

تلمیذ: در مفهوم یعنی عدم ملاحظۀ مناسبت این دو؟!

استاد: در مفهوم و در طبیعت.

تلمیذ: این در اینجا قید نشده است.

استاد: قید شده است. در اشتراک لفظی فقط اشتراک در خود اسم است، نه در مفهوم! همه می‌گویند.

تلمیذ: در الفاظ‌شناسی و لغت‌شناسی امروز هم تقریباً تأیید می‌کنند و می‌گویند: همۀ الفاظ با همدیگر ارتباط دارند چه برسد به الفاظ مشترک لفظی!

استاد: اگر آن است پس اصلاً باید بحث اشتراک لفظی و معنوی را کنار بگذارید! مثل اینکه یکی می‌گفت که آقا این لغت فارسی، عربی، انگلیسی و اعداد، برگشت همۀ اینها به عربی است. مثلاً پنج عربی با آن پنج چیز... [با هم ارتباط دارند] گفتم: اگر این‌طور است یک دایره بکشید و دیگر زمین و زمان را در آن داخل کنید! حالا یتچسبک باشد یا لا یتچسبک باشد و هرچه باشد!

تلمیذ: حضرت‌عالی قائل هستید به این مطلب و فرمودید که خود اشتراک لفظی یک مفهومی را دارد ولی چیزی است که ذهن می‌سازد.

استاد: نه‌خیر، عرض من این بود که به‌طورکلی در اشتراک لفظی وقتی که انسان نسبت به معانی مختلف اطلاع داشته باشد، وقتی یک لفظ مشترک لفظی را می‌شنود یک معنای مبهم جامع بین مدالیل مختلفه در ذهن می‌آید و آن اصلاً ارتباطی با وضع لفظ ندارد! فرض کنید که بین شیر درنده و شیر آبی که سر حوض است، کجای اینها با همدیگر ارتباط دارند؟! و یا اصلاً چه تناسبی باهم دارند؟ یا بین شیری که به معنای حلیب است و حیوان مفترس، تناسبش چیست؟!