تبیین مراتب وجود و امکان استعدادی

تلمیذ: خب این در عمر بن سعد هم هست! هم به امام حسین علیه‌السّلام عشق داریم و گریه می‌کنیم و هم می‌گوید که او را بکشید.

استاد: نه، بیخود می‌گوید! دروغ می‌گوید عشق ندارد! پدرسوخته کجا عشق دارد؟! این مسئلۀ سیدالشهداء علیه‌السّلام، اجتماع بین این اعضا در مرحلۀ اتم آن است که اصلاً دیگر ... واقعاً در اینجا ما به فهم ناقص خودمان نگاه می‌کنیم می‌بینیم اصلاً دیگر نمی‌شود بالاتری تصور کرد! مثلاً بگوییم که می‌شود خدا یک خلقی هم درست کند که از مقام سیدالشهدا بالاتر برود، نمی‌شود! یعنی بالاتر همین بود که انجام داد، همین‌که در اینجا انجام شد! البته همۀ اینها فهم ما است حالا واقع چیست، نمی‌دانیم! ما بر طبق مقایسات خودمان و بر طبق فهم خودمان کارهای آنها را می‌سنجیم.

اینها یک مطالبی است که وقتی انسان گاهی به آن می‌رسد می‌بیند که اصلاً با تمام ذهنیات قبلش به‌طورکلی تفاوت دارد. در تصورات بعدی، می‌بیند که اصلاً تصورات قبلی راه ندارد و یک نحو دیگر بوده است. هرچه هم عالی باشد چون حال عوض می‌شود اصلاً کل زیر بنا تغییر پیدا می‌کند! فرض کنید که الآن تصوری از گرسنگی دارید، خب حالا نمی‌دانم چه موقع نهار خوردید الآن لابد دیگر با این چرت و پرت‌های ما ـ استغفرالله! آنچه که مربوط به جنبۀ خودمان و مرتبۀ بُعد و نقص و ضعف خودمان است ـ گرسنه شده‌اید! إن‌شاءالله در منزل می‌روید و می‌بینید که حلائل جلائل برای شما سفره‌ها انداخته‌اند ﴿وَفِيهَا مَا تَشۡتَهِيهِ ٱلۡأَنفُسُ﴾!¹ الآن این حالت گرسنگی و اینها که دارید، این یک تصور واقعی است یعنی الآن واقعاً این حال را در خودتان می‌بینید. حالا اگر آمدید و غذا خوردید و کاملاً اشباع شدید، آیا می‌توانید حالت گرسنگی خودتان را در لحظۀ اشباع درنظر بیاورید؟! دیگر نمی‌توانید. مگر اینکه دوباره برگردید و کاملاً گرسنه بشوید تااینکه به آن برسید. مسائل و ادراکاتی که می‌کنیم از همین قبیل است. ما الآن در یک حال و وضعیتی هستیم که مدرکات و تصورات خودمان براساس آن حالات است و وقتی که آن حالات تبدیل پیدا کند، اصلاً به‌طورکلی خصوصیات عالم عوض می‌شود و اعتبارات عوض می‌شود و حقایق تبدیل به اعتبارات می‌شوند؛ حقایقی که قبلاً اینها را حقایق می‌دانستیم، تمام اینها اصلاً به‌طورکلی وضعیت دیگری پیدا می‌کنند!