کیفیت ارتباط علت و معلول در امکان استعدادی
تحلیل نقش اراده ولی در حذف زمان و تحقق اعجاز
این جلسه به بررسی کیفیت ارتباط میان علت و معلول در موجودات مادی و مجرد میپردازد. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با تبیین تفاوت میان ابداعیات که بدون واسطه و زمان محقق میشوند و حوادث مادی که مشمول قاعده ماده و مدت هستند، به تحلیل امکان استعدادی میپردازد. بحث اصلی بر این محور است که آیا تحقق یک پدیده مادی، لزوماً نیازمند طی شدن تمام مراتب طولی علیت در بستر زمان است یا خیر. در این راستا، دیدگاه مرحوم علامه طباطبایی درباره اعجاز و حذف زمان توسط اراده ولیّ مورد نقد و بررسی قرار میگیرد. استاد با رد لزوم طی شدن سلسله علل مادی در اعجاز، تبیین میکند که اراده ولیّ میتواند بدون حذف قانون علیت، زمان را از میان برداشته و صورت جدیدی را در خارج محقق سازد. در نهایت، بر این نکته تأکید میشود که وجود مادی، کیفیت متنازله وجود مجرد است و استمرار آن نیز همواره وابسته به سلسله علل طولی است.
مرتب سازی:
کیفیت ارتباط علت و معلول در امکان استعدادی
5نظر مرحوم علامۀ طباطبایی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در توجیه اعجاز
نظر مرحوم علامۀ طباطبایی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در توجیه اعجاز همین است. ایشان قائل به این هستند که وقتی که یک معجزهای بهواسطۀ ارادۀ مرید ـ پیغمبر یا امام علیهالسّلام ـ در خارج تحقق پیدا میکند این مسئلهای که اعجاز است خارج از سلسله و قانون علیت نیست یعنی همانطوریکه در قانون علیت، علت مترتب بر معلول است و معلول مترتب بر معلول دیگر است تااینکه یک خشب بعد از گذشت سالیان سال به حیّه برسد همین مسئله در ارادۀ مرید هست الاّ اینکه در اینجا زمان برداشته میشود.
اشکال بر نظر مرحوم علامۀ طباطبایی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ
مطلب ما نسبت به مرحوم علامه این است که اشکالی ندارد! وقتی که موسی علیهالسّلام میآید خشب را تبدیل به حیّه میکند آیا در نظر موسی تمام سلسلۀ علیت نهفته شده است یااینکه نه؟ فرض کنید این کتاب را الآن میبندم. یک وقتی این کتاب را بدون اینکه باز کنم و صفحاتش را ورق بزنم این کتاب را متبدل به این صورت میکنم. الآن من کتابی را ورق نزدم و کاری هم انجام ندادم. بدون اینکه این کتاب را باز کنم و بدون اینکه این صفحات را یکییکی ورق بزنم این کتاب را از یک صورت خشبی تبدیل به صورت حیّه میکنم و این ﴿حَيَّةٞ تَسۡعَىٰ﴾ میشود. در اینجا کاری انجام نگرفت فقط از یک صورت به صورت دیگر متبدل شده است؛ از صورت خشبی بیرون آمده است و در اینجا صورت حیوانیت به خود گرفته است، این یک مسئله است. مسئلهای که مرحوم علامه مطرح میکنند ایشان میفرمایند که یک وقتی در نظام عالم، قاعدۀ علیت این است که شما وقتی که میخواهید از صفحۀ اول این کتاب به صفحۀ بعد منتقل بشوید باید کتاب را یکییکی ورق بزنید؛ این یکی، دوتا، سهتا، چهارتا و پنجتا یکییکی ورق میزنید منبابمثال شاید بیست دقیقه هم طول بکشد بعد تااینکه به صفحۀ آخر میرسید و کتاب را میبندید. این نظام، نظام علّی است که ماتریالیستها به همین نظام معتقد هستند و همه قائل به این نظام هستند.