تحلیل کیفیت ارتباط میان حادث و قدیم در نظام هستی

پس از نقطه‌نظر وجود، آنچه که در عالم وجود دارد بخواهیم یا نخواهیم به یک اراده محقق شده است. از نقطه‌نظر بروز خارجی از دیدگاه ما که مادی هستیم و محکوم به مرور زمان هستیم، او نیازمند به تدریجی الحصول است و باید کم‌کم انجام شود.

پس دو دیدگاه و دو منظر در اینجا وجود دارد؛ منظر اول تحقق دفعی همۀ عالم است، چه مجرد و چه ماده، إلی الأبد الآباد و إلی أزلیةِ الآزال تمام اینها ازلاً و ابداً در تمام این سیر که سیر سرمد است دفعة‌ً واحدة خلق شده‌اند و هیچ چیزی هم در اینجا ندارد و قاعده‌اش هم همین است که آنچه که در عالم هست دفعةً ‌واحدة در اینجا از نقطه‌نظر جنبۀ ربوبی خلق می‌شود. اما از نقطه‌نظر جنبۀ خلقی نسبت به ذوات البصائر الضعیفة و ذوات البصائر الناقصة که ما هستیم و مُشاهد ما در بستر زمان باید تحقق پیدا کند، نه فراتر و بالاتر نسبت به ما، اشیائی که قبلاً بودند از دیدگاه و منظر ما مختفی هستند، و اشیائی که در مستقبل و آتیه محقق می‌شوند دوباره از منظر ما مختفی هستند، این اشکال از ماست نه از خلقت پروردگار و خلقت مبدأ أعلیٰ؛ نسبت به مبدأ أعلیٰ مطلب تمام است یعنی اگر کسی در اینجا بصیرتش قوی شود، ادراکش قوی شود، تمام مسائلی را که بعداً اتفاق می‌افتد را می‌بیند، همین الآن می‌بیند که فردا چه اتفاقی می‌افتد، در این شوارع چه اتفاقی می‌افتد، پس‌فردا چه می‌شود. خصوصیات اینها چه می‌شود؟

مگر اتفاق نیفتاده است؟! مگر خبر نمی‌دهند؟! این‌همه خبر می‌دهند، آقا فردا شما این کار را نکن بعد معلوم می‌شود که یک مسئله اتفاق می‌افتد، سال دیگر و امثال‌ذلک بسته به آن کیفیت. چیزی که معدوم است چطور می‌شود که انسان از آن خبر می‌دهد؟! پس معلوم می‌شود که هست یعنی همین وجود خارجی اشیاء و همین وجود مادی اشیاء همه هست یعنی همین وجود مادی در خارج هست ـ این نکته، نکتۀ دقیقی است و خیال نمی‌کنم تا الآن این مسئله را مطرح کرده باشم! ـ این وجود مادی که الآن به این صغر هست.