تحلیل کیفیت ارتباط میان حادث و قدیم در نظام هستی

تلمیذ: شما می‌گویید که رسول خدا در اینجا ایجاد که نکرده است، رسول خدا زمان را برداشته است.

استاد: زمان را برداشته است.

تلمیذ: یعنی یک امر تدریجی الحصول که مشروط به زمان است را از زمان خارج کرده است.

استاد: بله.

تلمیذ: پس در اینجا باید حقیقت داشته باشد و وجود مادی داشته باشد.

استاد: وجود مادی دارد، وجود حقیقی دارد منتها ما نمی‌بینیم.

تلمیذ: من هم همین را عرض می‌کنم.

استاد: پس شما مؤیدی!

تلمیذ: بله من می‌خواهم عرض کنم که لازمۀ فرمایش شما این است که قائل شویم به اینکه ماده می‌تواند روی ماده سوار شود.

استاد: نه ماده که روی ماده سوار نمی‌شود، البته آن‌هم ممکن است!!

تلمیذ: بحث خروج از زمان که شما مطرح می‌فرمایید یعنی خروج از ماده. وقتی که زمان را یک لحظه در آن مکان خاص حضرت پیامبر برداشتند یا در مکاشفاتشان برمی‌دارند یعنی خارج از عالم ماده می‌شوند، چه احتیاجی داریم بگوییم که اسمش عالم ملکوت است؟ در معراج پیغمبر هم همین را می‌توانیم بگوییم که حالا دو معراج جسمانی و روحانی داشتیم...

استاد: ببینید در ملکوت جنبۀ حقیقی و اصل اشیاء هست یعنی آن جنبۀ علّی هست و ما باید رعایت رتبه را بکنیم و نمی‌توانیم که معلول را جای علت و علت را جای معلول بگذاریم! پس وقتی که کسی اشراف بر ملکوت پیدا می‌کند اشراف بر علت پیدا می‌کند یعنی صورت خارجی اشیاء مادی ظرفی دارند که اسم آن ظرف را ملکوت می‌گذاریم، اسمش را مثال می‌گذاریم. افرادی که بر اشیاء خارجی اشراف پیدا می‌کنند در واقع بر شیء خارجی ده سال دیگر اشراف پیدا نمی‌کنند، بر ملکوت اشراف پیدا می‌کنند و می‌فهمند ده سال دیگر چه اتفاقی می‌افتد. یک مسئلۀ مهم‌تر و قوی‌تر از این، این است که همان شیء مادی ده سال دیگر را می‌فهمند، نه ملکوت. ملکوت که جای خود دارد.

تلمیذ: ببخشید این تنظیری که به قافلۀ شتر از داخل یک روزنه نگاه کردند.