تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد

تلمیذ: ببخشید همین مادة المواد بخواهد در عالم صورت بگیرد باید در همین صورت نوعیه برود، این صورت نوعیه از کجا است؟

استاد: آن صورت نوعیه خودش مساوی با فصل خودش است! این صورت نوعیه با جنس خودش دیگر در اینجا یکی است؛ یعنی جنس و فصلی ندارد تااینکه ما دوباره سراغ مابه‌الاِشتراک برویم.

تلمیذ: صورت نوعیۀ مبهمه را نمی‌گوییم، صورت نوعیه‌ای را می‌گوییم که مادة المواد تحت صورت نوعیه که انسان یا شجر یا حجر باشد بالأخره صورت مبهمه را نمی‌گوییم که قابل حس نیست.

استاد: یعنی شما جسم را می‌گویید.

تلمیذ: یعنی جسم را می‌گوید این از کجا است؟

استاد: جسم خب از همان‌جا آمده است دیگر!

تلمیذ: لازمه‌اش این است که این صورت نوعیه متوقف بر این مادة المواد باشد.

استاد: خب باشد! چه اشکال دارد؟! همان است در بحث تغیّرات و اینها یکی از آنها تبدیل به اجسام لطیفه مثل برق و اینها می‌شود و یک نوع تبدیل به اجسام کثیفه مثل همین عناصری که داریم، می‌شود.

تلمیذ: آن جسم اولیه را که ما داریم می‌گویم آن نوع جسم نوعیۀ اولیه که این صورت مبهمه در تحت آن تحقق پیدا کرد و نوعیت به خودش گرفت چون لازمه‌اش این است که این متوقف بر این باشد آن مادة المواد هم باز متوقف بر این است.

استاد: نه دیگر! مادة المواد عبارت از همان خمیر اولیه است. این خمیر اولیه یک خمیری است که می‌تواند خودش را با عناصری که آن عناصر اجسام را تشکیل می‌دهد بسازد با یک ماده‌ای که آن ماقبل عناصر...

تلمیذ: بحث اینجا است! این عناصر بالأخره وجود مادی است.

استاد: خب بله!

تلمیذ: خب این از کجا تشکیل شده است؟ باید بگوییم که از خود مادة المواد تشکیل شده است.

استاد: خب بله! تشکیل شده است.

تلمیذ: پس یعنی در حقیقت ما در عالم جز مادة المواد هیچ نداریم.

استاد: نداریم!

ارتباط میزان تراکم مادة المواد با وجود اشیاء مختلف