تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد

تلمیذ: همۀ اشکالات به این برمی‌گردد که فکر می‌کنم که اشارۀ حسیه به مادة المواد نمی‌شود مگر به همراه صورت باشد.

استاد: در اشارۀ حسیه اگر ما بخواهیم اشاره بکنیم، به جسم اشاره می‌کنیم. هیچ‌وقت نمی‌توانیم به مادة المواد اشاره کنیم! مادة المواد در عین اینکه یک چیز محسوس است ولی قابل اشاره نیست ولی چیزی است که انواع، حکایت از آن حقیقت مادة المواد یا هیولا می‌کند؛ یعنی شما الآن به یک شیئی اشاره کنید، به این فرش. آیا این فرش دارای مادة المواد است یا نه؟ می‌گوییم که فرش دارای جسمیت است هنوز خیلی مانده به مادة المواد و به این قضیه برسد! جسمیت از چیست؟ جسمیت فرض کنید از عناصر مختلفۀ صد و خرده‌ای است که کشف کردند. شما آنها را از کجا می‌دانید؟! آن از یک جسمیت مطلقی است که آن جسمیت مطلق جنبۀ وزنیّت و اینها را لحاظ می‌کند. شما از کجا آن را لحاظ می‌کنید؟ آن یک مابه‌الاِشتراکی با یک جسمیتی دارد که با اجسام غیر موزون هم سازگار است. آن را مجموعاً از کجا استفاده می‌کنید؟ از این مادة المواد! پس ما در مرتبۀ ابتدا نمی‌توانیم به این مادة المواد اشاره کنیم باید راه طولانی را طی کنیم تا از نوع...

تلمیذ: یعنی اگر تجزیه کنیم همان‌گونه که انسان از جزء لا یَتَجَزّیٰ .... بالأخره به یک انرژی می‌رسیم خب آیا می‌توانیم با تجزیۀ اشیاء به هیولا برسیم؟

استاد: خب بله می‌رسیم، منتها ما نمی‌دانیم چیست ولی باید برسیم! با برهان و تجربه ...، تجربه ما را به اینجا می‌رساند که برای عالم باید قائل به یک مادۀ واحدۀ مشترکه باشیم. یااینکه باید ما مسائل در این عالم که حتی در این زمان و مکان اتفاق افتاده است از هم مجزا کنیم؛ یعنی مسائلی که مربوط به خلقت امواج، انوار، کهربا و اینها را جدا بگیریم و ماده‌اش را هم مادۀ جدایی بگیریم و آنچه که مربوط به اجسام و اینها است برای آن حکم جدایی بگیریم، که این‌طور نیست! یعنی هرچه که در عالم مکان و در عالم زمان قرار می‌گیرد محکوم به ماده بودن است. وجود خارجی و حرکت آن را هم احساس می‌کنیم. حالا فرض کنید اسم آن را انرژی بگذارید خود انرژی هم همین‌طور است! انرژی هم ماده است منتها انرژی مادۀ لطیف است. حتی آن انرژی برق که از آن حرکت توربین و اینها ایجاد می‌شود یک امواجی را به‌وجود می‌آورد! مگر حتماً باید آن امواج کیلویی وزن بشود؟! خود آن امواج خارجی هم همین‌طور است. فرض کنید همین‌که دستتان را نزدیک می‌کنید از دو متری نزدیک نشده تبدیل به ذغال می‌شود! خب الآن در اینجا چه چیزی برای شما حاصل شده است؟! چیزی که وجود خارجی ندارد و جسم ما که با یک امر خارجی برخورد نکرده است چطور از یک مسئلۀ خارجی منفعل و متأثر می‌شود؟! پس باید یک امر مادی باشد!