تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد

تلمیذ: یک کلی طبیعی است که در خارج به وجود افراد است!

استاد: بله منتها کلی طبیعی یک انتزاع عقلی است که ما داریم می‌کنیم ولی این یک شیء خارجی است! ما وقتی که بحث از ماده می‌کنیم، از وجود خارجی ماده بحث می‌کنیم و از انتزاعات و مابه‌الاِشتراک و اینها بحث نمی‌کنیم. همان‌طور که در بحث مقولات وقتی از مقولات صحبت می‌کنیم مقولات را به آن کم، کیف، مقولات عشر یا دوازده‌تا یا اثنی‌عشر و اینها ـ بنا بر اینکه حرکت و اینها را داخل در مقولات بدانیم ـ تقسیم می‌کنیم. در بحث از معقولات ما در کم و کیف و اینها می‌بینیم که دارای انواع مختلفی هستند. ما وقتی تمام این انواع را در مرتبۀ ارتقاء بالا ببریم به یک جنس الأعراض و آن جنس الأجناس در آن حد می‌رسانیم. کم، خط، جسم، حجم تعلیمی و تمام اینها را بالا می‌آوریم و به کم می‌رسد. مذوقات مسموعات، ملموسات و محسوسات، الوان و مثلاً کیف و کیف در اقسام مختلفۀ اینها را وقتی که بالا ببریم به جنس الأجناس کیف می‌رسیم. حالا صحبت در این است که خود کیف وجود خارجی دارد یا ندارد؟! خب باید داشته باشد منتها آن وجود خارجی در ضمن انواع هست!

تلمیذ: همان وجود خارجی که انسان در بین افراد دارد.

استاد: خب بله! فرقی نمی‌کند! منتها در بحث انسان ما می‌خواهیم بگوییم که انسان دارای یک حقیقیتی است که آن حقیقت و نفس او و آن خود خصوص نفس ...، اگر منظور از انسان جسم انسان نیست و آن نفس انسان است که خود آن عبارت از رب النوعی است که آقایان به آن معتقد هستند که مُثُل افلاطونی است که یک حقیقتی است که براساس آن حقیقت، تمام اشکال بنی نوع انسان در این عالم بر آن اساس متحقق می‌شود. آن بله، اگر براساس جسمیت است که خب این مسئله جدا است!

همۀ اشیاء موجود در عالم مکان و در عالم زمان محکوم به ماده