حقیقت عین ثابت و مراتب وجود

فرض کنید که از نظر تجزیۀ عناصر و اینها کم‌کم به کبد او هم نیازی نباشد، فقط یک سروگردن و نصف تنه بگذارند مثل مجسمه‌های نصفه که این زید می‌شود، باز اشاره‌ای که به او می‌کنید هیچ در ذهنتان نمی‌آید که الآن طرف خطاب ما آدم یک‌سوم است؛ یعنی یک‌سوم حرف را می‌فهمد و یک‌سوم از آن انسانیتش باقی مانده است. بله، می‌گویید که این شخص پا و معده و اعضایش را ازدست داده است ولی هنوز آن انسانیت به حال خودش باقی است و نظری را که حتی همین ملحدین و کمونیست‌ها که قائل به اصالت ماده هستند ...، [مثلاً] اگر جناب لنین بیاید و فقط یک سر داشته باشد که با این سرش فقط بتواند حرف بزند، قبولش دارند! اگر گردن هم نداشته باشد و از گردن به پایین هیچی نداشته باشد، با او به‌عنوان یک انسان برخورد می‌کنند درحالی‌که هیچ ندارد و فقط یک سر دارد!

پس اشاره‌ای که به زید می‌کنیم، اشاره به یک حقیقت ثابتی است که آن حقیقت ثابت همان زیدیت او را تشکیل می‌دهد. این زیدیت یک حقیقت خارجیه درقبال سایر حقایق است، هر حکمی را که برای سایر حقایق می‌کنید، برای زید هم همان حکم را می‌کنید. بالأخره الآن در عالم ماهیات مابه‌الاِختلاف و مابه‌الاِشتراکی بین ایشان و سایر حقایق هست؛ در اصل وجود بین ایشان و سایر اشیاء از جمادات، حیوانات، ملائک، شیاطین و اجنه یک مابه‌الاِشتراکی وجود دارد. براساس مابه‌الاِشتراکشان اشاره نمی‌کنیم بلکه اشاره براساس مابه‌الاِفتراق و مابه‌الاِمتیاز انجام می‌شود. این اشاره‌ای که به این زید می‌کنید براساس آن مابه‌الاِمتیاز است.

ارتباط و کیفیت تناسب بین عین ثابت و فیض مقدس

ارتباط و کیفیت تناسب بین این عین ثابت و آن فیض مقدس که عبارت از وجود منبسط است درقبال فیض اقدس که عبارت از وجود اطلاقی و لایتناهی است، این ارتباط مثل سایر اشیاء است؛ یعنی همان‌طوری‌که وجود مقدس عبارت از وجودی است که به مرتبۀ شکل می‌آید، یکی از آن شکل‌ها عبارت از همین عین ثابت جناب انسان است و یکی دیگر عبارت از اشیاء است و یکی دیگر عبارت از حیوانات است، این‌هم مثل سایر آنها به همین کیفیت درآمده است چون اصلاً وجود مقدس و وجود منبسط عبارت از مقام واحدیت است! در مقام واحدیت است که همان عالم عماء و عالم هو و آن عالمی که لا إسمٌ و لا رَسم و لا خَطَر عَلی قلبِ بشر است در نظام واحدیت ـ نه احدیت ـ به منصۀ ظهور می‌رسد و واسطۀ این مسئله همان ولایت است که وجود پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است.